Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-05-29T17:17:55.633537+00:00

Инжил: Матай

Инжил: Матай

1. Янъы Антласув

1. Соьзлик

2. Таблица Соответствия Имен Собственных

Янъы Антласув

Янъы Антласув

1. Кирис Соьз

1. Матай

Кирис Соьз

Кирис соьз

Оьрметли окувшылар!

Сиз колынъызга алып турган китап Янъы Антласув деп аталады.

Янъы Антласув Эски Антласув ман бирге Библияды туьзеди.

Библия – савлай дуныяда энъ бек окылатаган китаплардынъ бириси болады. Онда Алла Таала дуныяды, аьдемди калай яратканы эм Муса пайхамбар аркалы аьдемлерге оьзининъ Йорыгын бергени акында хабарланады. Бу Йорыктынъ негизинде Аллага ынанув эм ювык аьдемлерин суьюв турады. Онынъ акында Эски Антласувдынъ биринши бес китабында – Тауратта айтылады.

Ама биз Эски Антласувдынъ калган баска китапларыннан аьдемлер, аьдетинше, Алладынъ Йорыгын, тийисли этип, толтырмаганын билемиз. Аьдемлер Аллады оьрметлевди, ювыгын суьювди тез мутатаган болганлар. Алла Таала пайхамбарларын аьдемлерге йиберетаган эди, ама олардынъ коьплери пайхамбарлардан эситкен Алладынъ соьзине эс бермейтаган эдилер.

Янъы Антласув хабарлайтаган ислер сол заманларда болган эдилер. Аллаху-Таала Иса Масихти аьдемлерди акыйкаттынъ йолына кайтарар, оларды Аллады суьйип уьйретер эм оларга оьмирлик яшавга эсикти ашар уьшин йиберген. «Мессия» соьзи грекше «Христос», «май ягылган» деген маьнеди анълатады: соьйтип сайланган патшаларга, пайхамбарларга эм бас дин куллыкшыларга айтатаган болганлар.

Иса йырма юзйыллык артта Палестинада тувган. Палестина сол заманга Урым империясы ман енъилген эди. Ама онда орынласып яшаган ювытлар оьзлерининъ динин эм ата – бабаларынынъ аьдетлерин саклайтаган болганлар. Алла оларга ят аьдемлердинъ баскыншылыгыннан босатаяк куткарувшыды йибереегине сенетаган эдилер. Алла ман йиберилген куткарувшы Иса Масих болып шыкты.

Ама Ол ювытларга олардынъ саклап турганлары болмай, оннан да коьбиректи этти: Ол савлай аьдем дуныясын куьнадан эм оьлимнинъ куьшиннен куткарды. Исада оны этпеге куьши бар эди, неге десе Оны ман бирге Алладынъ Рухы болган эди.

Янъы Антласув йырма ети китаптан туьзилген. Биринши доьрт китабы – Инжил. «Евангелие» – грек соьзи, грек тилинде «Ийги Хабар» деген тувра маьнеди анълатады. Соьйтип Оьзининъ окувын Иса Масих Оьзи атаган эди. Инжил Исадынъ яшавы, кызмет кылувы, Онынъ окувы эм эткен аьжейиплери, оьлуьви эм оьлилерден тирилуьви акында хабарлайды. Инжил Исага ынанып ызыннан иерген доьрт аьдем мен – Матай, Марк, Лука эм Яхъя ман язылган. Олардынъ баьриси де яде оьзлери Исадынъ яшавында болган ислерди коьргенлер, яде оны коьргенлердинъ хабарларыннан язып алганлар. Инжилдинъ доьрт кесеги бир бириннен оьзлерининъ язылув стильлери мен эм язувшылар Исадынъ яшавынынъ кайсы ислерине айырым эс эткенлери мен баскаланады. Ама олар эш бир зат пан да бир бирлерине карсылык этпейдилер, керисинше, Исадынъ яшавын эм окувын туьрли ягыннан коьрмеге ярдам этедилер. Тап сол ислер христиан Ямагатынынъ туьзилуьвининъ басы боладылар, эм Куран артта Исады, ети пайхамбардынъ негизининъ бири деп, белгилейди.

Иса оьлилерден тирилгениннен сонъ, Онынъ окувы кенъ яйылып басланады. Исадынъ биринши сокталарынынъ яшавы акында «Элшилердинъ ислери» деген китапта хабарланады. Сол китап Инжилден сонъ келеди. Оны Инжилдинъ бир кесегининъ авторы Лука язган. Лука бу китапта язылганды оьзи коьрген эм де сол ислердинъ коьбисинде катнаскан. «Элшилердинъ ислери» китаптынъ ортасындагы геройлардынъ бири – Петер эм Паул. Исадынъ артыннан иерген эки айтувлы соктасы. Олар Иса акында хабарды яяр уьшин коьп куьресип ислегенлер эм Онынъ атыннан коьплеген аьжейиплерди эткенлер.

Исадынъ биринши сокталарынынъ насихатшылары бирерде оьзлерининъ окувшыларына хатлар язатаган болганлар. Онда Исадынъ окувын анълатканлар, Аллага уьшини мен де ынанган аьдем оьзин кайтип юргистпеге кереги акында насихатлаганлар. Бизге еткен йырма бир хат та соьйтип Янъы Антласувга киргистилген. Бу хатлар Исадынъ эм онынъ сокталары акында билмеге суьйгенлердинъ баьрисин айлак та бек кызыксындыраяклар.

Эм Янъы Антласувдынъ сонъгы йырма етинши китабы – Ашылув. Онынъ биринши аятыннан алып, китаптынъ бас темасы кайдай болганы белгиленеди: «Иса Масихтинъ ашылувы. Аллаху-Таала оны Исага Оьзининъ кулларына не зат тез арадан болаягын коьрсетер уьшин берген…» (Ашы. 1:1) Бу китап Исадынъ энъ ювык сокталарынынъ бириси Яхъя ман язылган. Яхъя Янъы Антласувга кирген Инжилдинъ бир кесегининъ эм уьш хаттынъ авторы болады. «Ашылув» китабынынъ мырады – ызыннан иерген сокталарынынъ коьнъиллерин коьтеруьв, неге десе олар, Исадынъ бу дуныя яшавынынъ бир неше онйыллыклары озганнан сонъ, ынанмаган замандаслары ягыннан эм де, айырым болып, оькиметтен оьсе барган душпанлыкты сезетаган эдилер. Бу китап келеекте болаяк куткарылувга уьмит эттиреди. Сонынъ уьшин савлай Янъы Антласув китабындай, тек биринши окувшыларына болмай, баьрисине де каратылады.

Скобкалар ишинде курсив аьриплер мен язылган соьзлер оригинал текстте болмаганлар, оларды биз айтылганнынъ маьнесин ашык этер уьшин косканмыз.

Янъы Антласув басында эски грек тилинде язылган эди, ама эки мынъйыллыктынъ бойында ол савлай дуныядынъ мынъга ювык тиллерине коьширилген. Биз куванышлымыз, энди ногайларга да, баскалардай, бу айтувлы кие китаплар йыйынтыгы ман оьзининъ тувган тилинде таныспага амал бериледи.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм Янъы Антласувдынъ ногай тилинде бу баспалавда катнаскан баьри аьдемлерге оьзининъ разылыгын билдиреди.

Кие Китапты коьшируьвши Институтынынъ куллыкшылары

Матай

Матай

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Кирис Соьз

ИНЖИЛ

МАТАЙДЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Христианларда беркитилген ойга коьре, бу Инжилдинъ авторы ясак йыювшы Матай Левий болады. Оны Иса Масих Оьзине ызламага шакырган эм он эки элшисининъ бири эткен.

Матай оьзининъ Инжилин ювыт окувшыларына каратып язган. Бирер тарихшилер, ол басында китапты ювыт яде арамей тилинде язган, сонъында грек тилине коьширген деп, санайдылар. Матай китабын Исадынъ ырув-асылыннан баслайды. Ога коьре Иса ювытлардынъ ата-бабасы Ибрагим эм исраил патшасы Дауттынъ тувра тувдыгы болганы белгиленеди. Матай, Эски Антласувдынъ уьзиклерин тез-тез куллана берип, Назаретши Иса сол Алла сайлап алган эм Онынъ келеегин ювыт пайхамбарлары эртеден айтып турган Патша эм Куткарувшы деп айырып коьрсетеди. Ол соьйтип те Иса Алладынъ Йорыгын толысынша толтырганын эм исраил халкынынъ шынты аьдемлигине етискен инсаны болганын билдиреди.

Матай Исадынъ соьзлерине эм окувына коьп эс береди (китаптынъ доьрт кесегининъ бири). Онынъ Инжили Исады, Алладынъ Йорыгын анълатпага эм Онынъ Патшалыгы акында насихатламага куьши болган акыллы окытувшы этип, таныстырады. Матай Исадынъ окувын маьнесине коьре бес йыйынтыкка уйгынластырган: 1) Тав басындагы насихатлав; 2) 12 элшисине не этпеге керегин билдируьв эм акыл уьйретуьв; 3) Алладынъ патшалыгы акында таварыхлар; 4) Исадынъ соктасы кайдай болмага керегин уьйретуьв; 5) келеекте дуныяда не зат болаягын билдируьв. Матайдынъ китабынынъ ишине тагы да баска Инжиллерде распайтаган Исадынъ он таварыхы киргистилген.

1

Исадынъ асылы-тукымы

1^1•Ибрагимнен тувган Дауттынъ улы Иса Масихтинъ асылы-тукымы сосындай эди:+
2Ибрагим – Исхактынъ атасы; Исхак – Якуптынъ атасы; Якуп – Юда ман онынъ кардашларынынъ атасы;+
3Юда – Перес пен Зерахтынъ атасы, аналары Тамар эди; Перес – Хесроннынъ атасы; Хесрон – Рамнынъ атасы;+
4Рам – Амминадавдынъ атасы; Амминадав – Нахшоннынъ атасы; Нахшон – Салмоннынъ атасы эди+. 5Салмон – Боаздынъ атасы, Боаздынъ анасы Рахав эди; Боаз – Оведтинъ атасы, Оведтинъ анасы Рут эди. Овед – Ишайдынъ атасы, 6А Ишай – Даут патшадынъ атасы эди. Даут патша – Сулейменнинъ атасы, Сулейменнинъ анасы Уриядынъ хатыны эди. 7Сулеймен – Рехавамнынъ атасы; Рехавам – Авиядынъ атасы; Авия – Асадынъ атасы; 8Аса – Йошафаттынъ атасы; Йошафат – Йорамнынъ атасы; Йорам – Узиядынъ атасы эди. 9Узия – Йотамнынъ атасы; Йотам – Ахаздынъ атасы; Ахаз – Хизкиядынъ атасы; 10Хизкия – Манашединъ атасы, Манаше – Амоннынъ атасы; Амон – Йошиядынъ атасы; 11Йошия – Йоакимнинъ атасы; Йоаким – Екония ман онынъ кардашларынынъ атасы эди. Сосы зат Бабылга коьширилеектен алдын болган эди.

12Бабылга коьширилгеннен сонъ Екония – Шалтиелдинъ атасы болды; Шалтиел – Зерубавелдинъ атасы; 13Зерубавел – Авихудтынъ атасы; Авихуд – Элиякимнинъ атасы; Элияким Азурдынъ атасы эди. 14Азур – Садоктынъ атасы; Садок – Якиннинъ атасы; Якин – Элихудтынъ атасы; 15Элихуд – Элазардынъ атасы; Элазар – Матаннынъ атасы; Матан – Якуптынъ атасы; 16Якуп – Юсуптынъ атасы эди; Юсуп та Масих деп аталган Исады тапкан Марьемнинъ эри болды+.

17Соны ман, Ибрагимнен Даутка дейим баьриси он доьрт несил бар эди; Дауттан Бабыл есирине дейим он доьрт несил эм Бабыл есириннен Масихке дейим де он доьрт несил болган эди.

Иса Масихтинъ тувувы

18•Исадынъ тувувы сосындай болды. Марьем, Исадынъ анасы, Юсуп пан соьз тавыскан эди. Ама олар кавысаяктан алдын Марьем Алладынъ Кие Рухы[*] ман авыраяклы болганын анълады+. 19Марьемнинъ эри – Юсуп, туврашыл аьдем болган себепли, муны билгенде, исти тысына яйып уялтпага суьймей, оны ясыртын йибереек болды.

20Юсуп сондай ойда токталганда, ога туьсинде Раббийдинъ бир маьлеги коьринип айтты: «Даут улы Юсуп! Марьемди хатын этип алмага коркпа, неге десе онынъ карнындагы Бала – Кие Рухтан болган. 21Марьем ул табаяк, сен Оны Иса[*] деп атаяксынъ, неге десе Ол Оьз халкын куьналарыннан куткараяк!»+

22Баьри затлар, Раббийдинъ пайхамбар аркалы билдирилген соьзи толтырылар уьшин болды:+
23«Кыз юкли болып, ул туваяк, эм Ога Иммануел деген ат берилеек». Иммануелдинъ маьнеси – „Алла бизи мен“.

24Юсуп уйкысыннан уянганда, Раббийдинъ маьлеги буйыргандай, Марьемди хатын этип алды. 25Ама, Марьем улын тапканша, Юсуп оны ман яшамады эм Бала тувганда, Ога Иса деген атты берди.

2

Юлдыз билимшилери Исага бас иедилер

2^1Иса, Ирод патшалык суьрген кезуьвде, Юдеядынъ Бетлехем шахарында тувды. Ол тувганнан сонъ, юлдыз билимшилери куьнтувардан Ерусалимге барып,+
2аьдемлерден: «Ювытлардынъ янъы тувган патшасы кайда экен? Биз Онынъ юлдызынынъ тувганын коьрип, Ога табынмага келгенмиз», – дедилер.

3Муны Ирод эм оны ман биргесине буьтин Ерусалим де эситип тынышсызланды. 4Ол оьзине баьри бас дин куллыкшыларын эм дин аьлимлерин шакырды да Масихтинъ каерде туваягын олардан сорады. 5Ога: «Юдеядынъ Бетлехем шахарында», – деп явапладылар. «Онынъ акында пайхамбар аркалы булай язылган: 6„Юдеядынъ ериндеги Бетлехем, сен эш бир зат пан да Юдеядынъ баска шахарларынынъ арасында кем тувылсынъ. Меним халкым Исраилге йол коьрсетеек Басшы сеннен шыкпага керек“».

7Сонда Ирод, юлдыз билимшилерин оьзине ясыртын шакыртып, олардан янъы юлдыздынъ коьринетаган туьз вакытын билди. 8Сонъ оларды Бетлехемге сосындай тапшырув ман йиберди: «Барып, Аьвлеттинъ акында баьрисин уьйкен мукаятлык пан билинъиз. Сиз Оны тапсанъыз, мен де Ога барып табынар уьшин, мага билдирерсиз».

9Юлдыз билимшилери, патшадынъ тапшырувын тынълап, йолга шыктылар. Олар тувганын коьрген юлдыз, олардынъ алдында барып, сонъында бала болган ердинъ уьстине келип токтады. 10Юлдызды коьргенде, олар айлак бек кувандылар. 11Уьйге кирип, Балады анасы Марьем мен коьргенде, Ога бас ийдилер, сонъ савгага алтын, ладан[*] эм мир[*] бердилер+. 12Тек, туьслеринде оларга Иродка кайтпанъыз деген билдируьв болганы уьшин, баска йол ман оьзлерининъ кыралларына кайттылар+.

Мысырга кашув

13Юлдыз билимшилери кеткеннен сонъ, Юсупка туьсинде Раббийдинъ бир маьлеги коьринди: «Тур, Балады да, Онынъ анасын да алып, олар ман Мысырга кашып кет. Мен айтканга дейим онда токтап тур, неге десе Ирод Балады оьлтиреек болады», – деп билдирди. 14Юсуп, турып, Иса ман Марьемди алды да кешесинде Мысырга кашты. 15Олар онда Ирод оьлгенге дейим турдылар. Соьйтип, Раббий Оьзининъ пайхамбары аркалы билдирилген: «Улымды Мысырдан шакырдым», – деген соьзлери толтырылды+.

Иродтынъ балаларды оьлтируьв буйырыгы

16Ирод, юлдыз билимшилер оны алдаганын анълаганда, бек ашувланды, Бетлехемде эм онынъ тоьгерегинде эки ясындагы эм оннан да кишкей болган баьри эркек балаларды оьлтирмеге буйырык берди. Балалардынъ ясларын, юлдыз билимшилери айтканша, белгилеген эди. 17Сонда Еремия пайхамбар аркалы билдирилген толтырылды:+
18«Рамада давыс эситиледи, йылав эм ашы сыйыт! Рахел оьз балаларына йылайды эм юбанув таппайды, неге десе энди балалары йок».

Мысырдан кайтып келуьв

19Ирод оьлгеннен сонъ, Раббийдинъ бир маьлеги Мысырда Юсупка туьсинде коьринди. 20«Тур! – дейди ол. – Балады да, Онынъ анасын да алып, Исраил ерине кайт. Сол Балады оьлтиреек болганлар оьлди».

21Юсуп турып, Балады эм Онынъ анасын алып, Исраил ерине кайтты. 22Ама Юдеяда Иродтынъ орнына улы Архелайдынъ патшалык суьргенин билгенде, онда бармага коркты. Сонда ога тагы да туьсинде билдируьв болганнан сонъ, Юсуп Галилеяга кайтты. 23Онда барганда Назарет шахарында орынласты. Соьйтип, пайхамбарлардынъ: «Оны (Масихти) Назаретши деп атаяклар», – деген соьзлери толтырылдылар+.

3

Яхъя пайхамбардынъ келуьви

3^1•Сол куьнлерде Шомылдырувшы Яхъя Юдеядынъ шоьлинде Алладынъ соьзин айтып баслады+. 2«Тевбе этинъиз! – дейтаган эди ол, – Алла Патшалыгы ювыкта!»+
3Ешая пайхамбар Яхъядынъ акында айткан эди: «Шоьлде шакыратаганнынъ давысы: „Раббийге йол аьзирленъиз! Онынъ алдына йолларды туьз этинъиз!“ – дейди».

4Яхъя туье юниннен кийим эм белинде кайыс белбав киетаган эди, эм шегертке мен кийик бал ашайтаган эди. 5Ога Ерусалимнен, Юдеядынъ баьри якларыннан эм Йордан сувынынъ тоьгерегиннен халк келетаган эди. 6Ким оьзининъ куьналарын ашык айтып билдирсе, Яхъя соларды, Йордан сувында шомылдырып, тазалайтаган эди+.

7Сувда шомылдырылув уьшин келе туратаган парисейлер мен садукейлерге Яхъя айтатаган эди: «Сиз, йылан балалары! Сизге, Алладынъ келеятырган ашувыннан куткарылмага заман еткенин, ким билдирди+? 8Тевбеге туьскенинъиздинъ тийисли ислерин коьрсетинъиз. 9Юрегинъизди: „Бизим атамыз – Ибрагим“, – деп, юбантып олтырманъыз, неге десе, Алла сосы таслардан Ибрагимге балалар курастырмага болаяк деп, айтаман+.

10Энди балта да тереклер туьбинде ятады: ийги емис бермейтаган аьр бир терек кесилип отка тасланаяк+.

11Мен сизди сувда шомылдырып тазалайман, ама Сол, меннен сонъ келеек, меннен куьшли. Мен Онынъ шарыкларын аькетпеге де тийисли тувылман. Ол сизди Кие Рух эм от пан тазалаяк+. 12Аслык сувырувшы куьрегин колына алган: Оьз ындырын тазалап, бийдайын амбарына йыяяк, а тобанын соьнмес отта куьйдиреек»+.

Исадынъ сувда шомылдырылувы

13•Сонда Иса Галилеядан Йорданга, Яхъядан сувда шомылдырылаяк болып, келди. 14Яхъя Оны токтатаяк болып: «Мен Сеннен сувда шомылдырылмага керекпен, а Сен мага неге келгенсинъ?» – деди.

15Ама Иса яваплады: «Баьриси де солай болмага тийисли, бизге баьри тувралыкты толтырмага керек». Муннан сонъ Яхъя разы болды.

16Иса сувда шомылдырылганлай, коьклер как ярылдылар эм Ол, Алладынъ Рухынынъ Ога коьгершин кебинде туьсеятырганын, коьрди+. 17Эм коьктен: «Бу – Меним суьйген Улым, Мен Ога разыман», – деген давыс эситилди+.

4

Исадынъ сыналувы

4^1•Оннан сонъ Алладынъ Рухы Исады ибилиске сынатпага шоьлликке аькетти. 2Онда кырк куьн эм кырк кеше ораза тутканнан сонъ Иса бек ашыкканын сезди+. 3Сонда азгырувшы[*] Ога ювыкласып: «Сен Алладынъ Улы болсанъ, сосы тасларга оьтпек болмага буйыр», – деди+.

4Иса ога явапка: «„Аьдем тек бир оьтпек пен яшамаяк, ама Алладынъ авызыннан келген аьр соьз бен яшаяк“, – деп те язылган», – деди.

5Оннан сонъ ибилис Исады кие шахарга[*] алып келди. Оны Алла уьйининъ бийиклевине салып, Ога: 6«Сен Алладынъ Улы болсанъ, туьбине атыл! Аьше: „Алла Сени Оьз маьлеклерине аманат этер“, эм „Олар, аягынъды таска да тийгистпей, Сени колларында аькетерлер“, – деп язылган», – деди+.

7Иса ога явапка: «Сондай болып: „Раббий Алланъды сынама“, – деп те язылган», – деди.

8Сонъында ибилис Исады айлак бийик тавга алып келди, оннан Исага дуныядынъ баьри эллеринде болган ярасыклыкларды коьрсетти: 9«Эгер Сен аягыма йыгылып, мага бас ийсенъ, солардынъ баьрисин де Сага берермен», – деди.

10Иса ога явапка: «Меннен тай, шайтан! „Раббий Алланъа бас ий эм тек Ога кылын“, – деп язылган», – деди+.

11Сонда ибилис Оны калдырды. Исага маьлеклер келип, Ога ярдам эттилер+.

Иса Ийги Хабарды айтып баслайды

12•Яхъядынъ тутнакка салынганын эситкенде, Иса Галилеяга кайтты+. 13Ол Назаретти калдырды эм Завулон ман Напталийдинъ ерлериндеги коьлдинъ касында орынласкан Капарнаумда ерлести+. 14Соьйтип, Ешая пайхамбардынъ билдирген йорувы толтырылды:+
15«Денъизге баратаган йолдагы, Йордан сувынынъ аргы ягындагы Завулон ман Напталий ери, баска миллетлер турувшы Галилея! 16Каранъалыкта яшайтаган халк уллы ярык коьрди. Оьлим куьлеткисининъ кушагындагы кыралда яшайтаганларга саьвле яркырады».

17Сосы вакыттан алып Иса: «Тевбе этинъиз, Алладынъ Патшалыгы[*] энди ювыкта», – деп, Алладынъ соьзин айтып баслады.

Исадынъ биринши сокталары

18•Бир кере Галилея коьлининъ бойы ман бараятырганда, Иса эки кардашты коьрди: сонъында Петер деген ат берилген Шимонды эм онынъ кардашы Эндрейди. Олар балыкшы болып, тап сол вакытта коьлге йылымды атып туры эдилер+. 19«Мени мен келинъиз, – деди оларга Иса, – Мен сизди, балык ыслагандай, аьдем коьнъилин авламага уьйретермен!»+
20Кардашлар, сол саьатлей йылымларын калдырып, Исадынъ ызыннан кеттилер+.

21Бираз барганнан сонъ, Ол Зебедей уллары Якуп пан Яхъяды коьрди. Кайыкта аталары Зебедей мен йылымларын ямай эдилер. Иса оларды да шакырды. 22Сол саьатлей олар, кайыгын да, аталарын да калдырып, Исадынъ артыннан иердилер.

Исадынъ халкка кылынувы

23•Иса буьтин Галилеяды айланды, синагогларда[*] окытты, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды айтып юрди эм аьдемлерди туьрли авырувлардан эм сакатлыклардан сав этти+. 24Онынъ хабары буьтин Сирияга яйылды. Исага кайдай туьрли маразлыларды да аькелетаган болдылар: куьшли авырувдан кыйналатаганларды, йинлилерди, талма маразлыларды, паралич сокканларды. Эм Ол баьрисин де савартатаган эди+. 25Исадынъ ызыннан, топарласып, Галилеядан, Декаполистен, Ерусалимнен, Юдеядан эм Йорданнынъ артындагы ердинъ тоьгерегиннен коьп аьдемлер келе эдилер+.

5

Акыйкат наьсип

5^1Бир вакыт Иса, касында топарласкан аьдемлерди коьрип, тавдынъ бавырына коьтерилди. Ол олтырганда, сокталары тоьгерегине келдилер. 2Иса оларды булай уьйретип баслады:

3•«Коьнъил яктан пакырлар – бактылы! Алладынъ Патшалыгы олардыкы.

4Йылайтаганлар – бактылы! Олар юбанаяклар+.

5Юваслар – бактылы! Олар ерге ие болаяклар+.

6Тувралык этпеге суьйип термилгенлер – бактылы! Олар суьйгенлерин алаяклар+.

7Баскаларды языксынатаганлар – бактылы! Алла оларга да языксынаяк+.

8Таза юреклилер – бактылы! Олар Аллады коьрееклер+.

9Аьдемлерге тынышлык аькелетаганлар – бактылы! Олар, Алладынъ уллары деп, саналаяклар+.

10Туврашыл болганлары уьшин кувылып юретаганлар – бактылы! Алладынъ Патшалыгы олардыкы.

11Мени уьшин сизди кашан корласалар, кувсалар эм яманласалар – сиз бактылысыз!+
12Куванынъыз эм шатланынъыз! Коьклерде сизди уллы савга саклайды. Тап соьйтип сизинъ алдынъызда болган пайхамбарларга да залымлык эткен эдилер+.

Туз эм ярык

13•Сиз ердинъ тузысыз: ама туз оьзининъ даьмин йойтса, оны не зат тузлы этпеге болаяк? Ол, энди тыска атылып, аьдемлердинъ аягы астында калувдан баска бир затка да яравсыз.

14Сиз дуныядынъ ярыгысыз. Тав басында орынласкан шахарды ясырып болмас+. 15Майшыракты яндырып, оны уьй савытынынъ туьбине салмайдылар, оны, баьри уьйдегилерге ярык берсин деп, шыраксалгышка саладылар+. 16Сизинъ ярыгынъыз да аьдемлерге ярык берсин, соьйтип олар яхшы ислеринъизди коьрип, Коьктеги Атанъызга мактав салсынлар+.

Таурат акында

17Мен Тауратты яде пайхамбарлардынъ уьйретуьвлерин йок этпеге келгенмен деп, ойламанъыз. Мен йок этпеге тувыл, ама толтырмага келгенмен+. 18Сизге дурысын айтаман: коьк пен ер йогалмаганша, Таураттынъ бир кишкей аьриби де, бир сызыгы да йогалмай, баьриси толтырылаяк+. 19Эгер дейим ким бу парызлардынъ энъ кишкейлериннен бирин бузса эм баска аьдемлерди оны бузбага уьйретсе, сол Алладынъ Патшалыгында энъ кишкей деп, саналаяк. А ким парызларды толтырып, сога аьдемлерди де уьйретсе, сол Алладынъ Патшалыгында уллы деп, саналаяк+. 20Сизге айтаман: эгер дейим сиз Алладынъ парызларын парисейлер мен дин аьлимлериннен мукаят толтырмасанъыз, Алладынъ Патшалыгына киралмаяксыз+.

Ашувланув акында

21Сиз бурынгы аьдемлерге „оьлтирме“ эм „аьр бир оьлтирген шуьшине еткерилеек“ дегенди эситкенсиз. 22Ама Мен сизге айтаман: эгер аьдем (иман) кардашына ашувды тутса, ол шуьшине еткерилеек. Ким кардашына рака[*] деп айтса, сол межлистинъ[*] алдында явап береек. А ким кардашына акылсыз деп айтса, сол яханем отына тийисли болаяк+. 23Сонынъ уьшин, сен савганъды курман этилуьвши ерге аькелетаган заманда, кардашынъ бир зат уьшин сага разы болмаганын онда эсинъе туьсирсенъ, 24савганъды сол ерде калдырып, алды ман барып кардашынъ ман ярас, а сонъ кел де савганъды бер. 25Сени мен давласувшы сени оькимге аькетеектен алдын, йолда ок оны ман яраспага шалыс; олай болмаса, давласувшы сени кадыга берер, кады каравылшыга тапшырар эм сени тутнакка саларлар+. 26Сага дурысын айтаман: сонъгы увак акшанъызга[*] дейим баьрисин тоьлемей, сен оннан шыгалмассынъ.

Зиналык этпенъиз

27„Зиналык этпенъиз“ деп, айтылганды эситкенсиз. 28Мен ше сизге айтаман: ким хатынга сукланып караса, сол энди юрегинде ок оны ман зиналык эткен болады+. 29Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны юлкып алып тасла. Яханемге баьри кевденъ атылганнан эсе, онынъ бир кесеги йойтылганы ийги. 30Эгер сени онъ колынъ йолдан тайдыратаган болса, кес те тасла оны. Яханемге баьри кевденъ атылганнан эсе, онынъ бир кесеги йойтылганы ийги+.

Талак салув акында

31•Сизге айтылган эди: „Ким пишесиннен айырылса, сол ога талак салув акында шаатлама бермеге тийисли“. 32Мен ше сизге айтаман: ким пишесине онынъ эр-хатынлык алаллыкты бузганыннан баска себептен талак салса, сол оны зиналык этпеге ийтейди. А ким талакланган хатынга уьйленсе, ол да зиналык этеди+.

Ант этуьвлер акында

33Сиз бурынгы аьдемлерге: „Антынъызды бузбанъыз эм Раббийге не затка ант эткен болсанъыз, сонынъ баьрисин толтырынъыз“, – деп айтылганды эситкенсиз. 34Мен ше сизге айтаман: коьтере ант этпенъиз. Коьк пен де ант этпенъиз: ол Алладынъ тагы+. 35Ер мен де этпенъиз: ол Онынъ аяк асты; Ерусалим мен де: ол Уллы Патшадынъ шахары. 36Басынъ ман да ант этпе: сен оьзинъ бир туьгинъди де ак яде кара эталмассынъ. 37Сизинъ „аьше“ дегенинъиз, уьшини мен де „аьше“ болсын; сизинъ „йок“ дегенинъиз, уьшини мен „йок“ болсын. Ога косылганлардынъ баьриси тек шайтаннан+.

Оьш алув акында

38•Сиз „Коьзге-коьз, тиске-тис“ дегенди эситкенсиз. 39Мен ше сизге айтаман: яманга карсылык этпенъиз. Ким сенинъ онъ ягынъа шалса, ога сол ягынъды да бер+. 40Эгер бирев сени оькимге берип, коьйлегинъди алаяк болса, сога абанъды да бер. 41Ким сени оьзи мен бир шакырымды бармага кыстаса, соны ман эки шакырымга да бар. 42Сеннен тилегенге бер, сеннен борышкага тилейтаганнынъ тилегин алмай калма+.

Душпанларынъызды суьйинъиз

43Сиз, „Ювыкларынъды суьй, душпанларынъды коьрип болма“ дегенди эситкенсиз. 44Мен ше сизге айтаман: душпанларынъызды суьйинъиз, сизди кувгынга туьсиргенлер уьшин дува этинъиз. Соьйтип коьктеги Атанъыздынъ уллары боларсыз+. 45Неге десе Ол, куьнге огырсызды да, огырлыды да ярыкландырмага буйырады. Туврашылларга йиберген ямгырын, солай ок туврашыл болмаганларга да йибереди+. 46Эгер сиз тек оьзинъизди суьйгенлерди суьетаган болсанъыз, соны уьшин сиз кайдай савга алмага саклайсыз? Солай ок этпейдилерме ясакшылар да? 47Эгер сиз тек (иман) кардашларынъызды саламласанъыз, сонда аьлемет деп саналаяк не зат эткенсиз? Соны (иман етпейтаган) баска миллетлилер де этпейдилерме? 48Соьйтип, Коьктеги Атанъыз кенъ коьнъилли болгандай, сиз де кенъ коьнъилли болынъыз+.

6

Садака

6^1Садаканъызды аьдемлер алдында, олар коьрсинлер деп, этуьвден сак болынъыз. Эгер сиз солай этсенъиз, Коьктеги Атанъыздан савга алаяк тувылсыз+.

2Соны уьшин ярлыларга садака бергенде, экиюзлилер синагогларда эм орамларда оьзлерин мактатар уьшин оны беретаганларындай этип, баьрисине яйманъыз. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар+. 3Сиз болсанъыз ярлыларга садака бергенде, сол колынъыз онъ колынъыздынъ не этетаганын билместей этип, беринъиз. 4Сизинъ садаканъыз тасада болсын. Тасадагын коьруьвши Атанъыз да сизге савгады берер.

Дува

5•Сиз дува эткенде, экиюзлилердей, болманъыз. Олар синагогларда эм де орам муьйислеринде турагалып, аьдемлерге дува этетаганларын коьрсетпеге суьедилер. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар+. 6Сиз болсанъыз дува этетаганда уьйге киринъиз, эсикти ябынъыз да коьринмеген Атанъызга дува этинъиз. Тасадагын коьруьвши Атанъыз сизге савгады берер. 7Дува эткенде, баска миллетлилер этетагандай этип, артык соьзли болманъыз. Олар, коьп соьзлилигимиз уьшин эситилеекпиз деп, ойлайдылар. 8Олардай болманъыз: Коьктеги Атанъыз, не кереклинъиз бар болганын, сиз Оннан тилеектен алдын да биледи.

9Тилек тилегенде булай айтынъыз: „Коьктеги Атамыз, атынъ сыйлансын. 10Патшалыгынъ курылсын. Коьктегиндей, ерде де буйырыгынъ толтырылсын+. 11Куьнлик оьтпегимизди бизге буьгуьнге бер+. 12Биз борышлыларымызды кеширгендей, борышларымызды кешир. 13Бизди азгырувга туьсирме, яманлыктан куткар. [Неге десе патшалык, куьдирет эм мактав оьмирге Сеники. Амин]“+.

14Эгер сизге карсы куьна эткенлерди кеширсенъиз, Коьктеги Атанъыз да сизди кеширер+. 15Ама, эгер сиз аьдемлердинъ куьналарын кеширмейтаган болсанъыз, Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширмес+.

Ораза

16Ораза тутсанъыз, экиюзлилердей, мыдах юзли болып юрменъиз: олар оьзлерининъ шырайына эс бермеви мен аьдемлерге ораза тутатаганларын коьрсетеек боладылар. Сизге дурысын айтаман: олар оьз савгаларын энди алганлар. 17Сиз болсанъыз ораза тутканда, юзинъизди ювып, шашынъызды орнына аькелинъиз. 18Ораза тутканынъыз, аьдем алдында болмай, тасадагы Атанъыздынъ алдында болсын. Тасадагын коьруьвши Атанъыз сизге савгады берер.

Карызналар коькте

19•Ер уьстинде оьзинъизге карызналар йыйманъыз: мунда куье мен тот басув оларды бузар; урлакайлар уьйге кирселер, оларды урламага болар+. 20Оьз карызналарынъызды коькке йыйынъыз: онда оларды не куье, не тот йок эталмас эм бир урлакай да киралмас+. 21Карызнанъыз сакланган ерде, юрегинъиз де сонда болар.

Шарктынъ ярыгы

22Шаркынънынъ шырагы – коьзинъ. Сога коьре коьзинъ таза коьрсе, буьтин шаркынъ да ярык болар. 23Ама коьзинъ яман коьрсе, буьтин шаркынъ да каранъа болар. Эгер ишинъдеги ярык – каранъалык болып шыкса, кайдай яман сол каранъалык!

24Эш бирев де эки иеге бирден куллык эталмайды; неге десе ол, яде олардынъ бирин коьрип болмас, а экиншисин яратар, яде биревине бек шалысар, а экиншисине эс бермес. Сиз бир ок заманда Аллага да, байлыкка да кул болалмассыз+.

Каьр эм кайгырув

25Сол себептен Мен сизге айтаман: не ашармыз, не ишермиз деп янынъыз уьшин, не киермиз деп шаркынъыз уьшин каьр шекпенъиз. Ян – тамактан, шарк – кийимнен артык+. 26Коьктеги кусларга каранъызтага: олар не шашпайдылар, не ормайдылар, не амбарга йыймайдылар, ама Коьктеги Атанъыз оларды тамакландырады. Сиз куслардан коьп баалы тувылсызба+? 27Кайсынъыз, каьрлеп, яшавына бир саьат болса да коспага болады? 28Сиз кийим уьшин неге каьр шегесиз? Данъылдагы лилия шешекейлери калай оьсетаганларына каранъызтага: олар куллык та этпейдилер, уршык та ийирмейдилер, 29ама сизге айтаман: Сулеймен, аьлемет коьркли болса да, солардынъ бириндей, ярасыклы кийиналмаган. 30Эгер буьгуьн бар болган, а эртен отка тасланаяк кыр оьленин Алла солай кийиндиретаган болса, сизди олардан да бек кийиндирмес пе экен, аз иманлылар+?

31Сога коьре, „Не ашармыз?“, „Не ишермиз?“, „Не киермиз?“ деп, каьрлеменъиз. 32Бу затлардынъ баьрин де бу дуныядынъ миллетлери излейдилер; а Коьктеги Атанъыз бу затлардынъ баьриси сизге керек болганын биледи. 33Бас деп, Алладынъ Патшалыгын эм тувралыгын изленъиз, сонда бу затлардынъ баьриси де сизге ога косылып берилер. 34Сонынъ уьшин эртенги куьннинъ каьрин шегип юрменъиз, аьр бир куьнге оьз каьрлери етеди.

7

Терислеменъиз

7^1•Терислеменъиз, сиз де терисленмессиз+. 2Баскаларды кайдай терислик пен терислесенъиз, сондай ман сиз де терисленерсиз. Кайдай оьлшем мен оьлшесенъиз, сондай ман сиз де оьлшенерсиз+. 3Оьз коьзинъдеги баганады сезбей, иман кардашынънынъ коьзиндеги шоьпке неге карайсынъ? 4Коьзинъде багана турганлай, кардашынъа: „Бер, мен коьзинъдеги шоьпти шыгарайым“, – деп, кайтип айтарсынъ? 5Экиюзли! Бас деп, оьз коьзинънен баганады шыгар, сонъ кардашынънынъ коьзиндеги шоьпти кайтип шыгараягынъды коьрерсинъ.

6Кие затларды ийтлерге берменъиз эм ынжыларынъызды донъызлардынъ алдына атпанъыз. Солай этсенъиз, олар баьрисин аяк астында таптар, сонъында кайтып келип, сизди де талар+.

Тиленъиз, изленъиз, эсикке кагынъыз

7•Тиленъиз – сизге берилер; изленъиз – табарсыз; эсикке кагынъыз – сизге ашарлар. 8Аьр бир тилеген алады, излеген табады, какканга да эсикти ашадылар+. 9Кайсынъыз, оьз улы оьтпек тилегенде, ога тас берер? 10Яде балык тилегенде, ога йылан берер? 11Соны ман, сиз кайдай яман болсанъыз да, оьз балаларынъызга яхшы савгалар берип билетаган болсанъыз, аьше, Коьктеги Атанъыз кайгадер бир коьп Оннан тилегенлерге яхшы затлар берер!+

12Сол себепли, аьдемлер сизге калай этпеге керегин суье болсанъыз, сиз де оларга солай ок этинъиз. Таурат эм пайхамбарлардынъ уьйреткенлери сонда сыйынадылар+.

Тар капы

13•Тар капыдан киринъиз. Йойылувга аькететаган йол кенъ, капысы мол эм коьплер сол йол ман барадылар. 14Яшавга аькететаган капы да, йол да кыйын, аз аьдемлер сол йолды табадылар.

Терек емисиннен билинеди

15•Ялган пайхамбарлардан сакланынъыз. Олар сизге кой терисинде келедилер, ишиннен болсалар олар йырткыш боьрилер+. 16Оларды емислериннен танырсыз. Шоькирли коьгемликтен юзим яде сары тегенектен ынжыр йыйыларма+? 17Ийги терек солай этип – яхшы емис, а яман терек огырсыз емис аькеледи+. 18Ийги терек – огырсыз емис, яман терек те яхшы емис бералмас. 19Яхшы емисти бералмайтаган аьр теректи кесип, отка таслайдылар+. 20Соьйтип, оларды емислериннен танырсыз.

21Алладынъ Патшалыгына Мага: „Раббий, Раббий!“ – деп айтувшылардынъ баьриси кирмес, тек сол Коьктеги Атамнынъ буйырыгын толтыратаганлар кирер. 22Сол куьн[*] коьплер мага: „Раббий, Раббий! Аьше, Сенинъ атынъ ман пайхамбарлык этпедикпе? Сенинъ атынъ ман йинлер кувмадыкпа? Сенинъ атынъ ман коьп куьдиретли ислер этпедикпе?“ – деп айтаяклар+. 23Сонда Мен оларга: „Мен сизди танымайман. Яманлык этуьвшилер, касымнан тайынъыз!“ – деп ашык айтарман+.

Эки уьй

24•Меним соьзлеримди тынълаган эм оларды толтырган аьр аьдемди оьз уьйин таска салган акыллы киси мен тенълестирмеге болады. 25Ямгыр явып, йылгалар яйылдылар, еллер эсип уьйге согылдылар, ама уьй бузылмай калды: ол уьй таска салынган эди. 26Мени тынълайтаган, ама Меним соьзлеримди толтырмайтаган аьдемди оьзининъ уьйин кумга салган акмак пан тенълестирмеге болаяк. 27Ямгыр явып, йылгалар яйылдылар, еллер эсип уьйге согылдылар эм уьй авды да савлай опырады»+.

28Иса муны айтып кутылган заманда, халк Онынъ окувына сейирсинди. 29Иса оларды, дин аьлимлериндей болмай, бир куваты ман окытатаган эди+.

8

Авыр тери маразлыды савартув

8^1•Иса тавдан туьскенде, Онынъ артыннан коьплеген аьдемлер иердилер. 2Ога авыр тери маразы болган аьдем ювыкласып келди де, тизиннен шоьнъкип, тиледи: «Бийим, эгер суьйсенъ, мени тазаламага боларсынъ»+.

3Иса, колын созып, аьдемге тийгистти де: «Суьемен, тазалан!» – деди. Сол саьатлей аьдем оьз маразыннан кутылып тазаланды. 4Сонда Иса ога: «Сак бол, мунынъ акында биревге де айтпа, тек барып, дин куллыкшысына коьрин, Муса пайхамбар буйыргандай, курманлык шал. Соны ман аьдемлер алдында сав болганынъды шаатларсынъ», – деди+.

Урым юзбасшысынынъ иманы

5•Иса Капарнаумга келген вакытта, Ога бир урым юзбасшысы, янасып келип, ярдамды тиледи. 6«Бийим, – деди ол, – уьйде паралич соккан ыргатым ятады, бек яман кыйналады».

7Иса: «Мен, келип, оны савартарман», – деди.

8Юзбасшы Исага соьз кайтарып: «Бийим, Сен меним уьйиме кирмеге мен тийисли тувылман. Тек бир соьз айтсанъ, ыргатым сав болар. 9Мен оьзим де баскаларга бойсынган аьдеммен, мага бойсынган аскершилер де бар. Олардынъ бирисине: „Кет“, – десем, кетеди; баскасына: „Кел“, – десем, келеди; ыргатыма: „Муны эт“, – десем, ислейди», – деди.

10Иса, оны эситкенде, сейирсинди де Оьзи мен келетаганларга: «Сизге дурысын айтаман: Сосындай иманды Мен Исраилде эш биревде де таппаганман!+
11Сизге айтаман: коьплер куьнтувардан эм куьнбатардан келип, Алладынъ Патшалыгындагы зияпетте Ибрагим, Исхак эм Якуп пан бирге оьз орынларын алаяклар+. 12Патшалыктынъ асабалары болса тыс каранъалыкка тасланаяк. Онда йылап, тислерин кыршылдатаяклар», – деди+. 13А урым юзбасшысына Иса: «Бар! Сага ынанганынъша болсын», – дегенди айтты. Ыргаты сол саьатлей сав болды+.

Иса коьп аьдемди савартады

14•Иса Петердинъ уьйине келгенде, онынъ кайнанасы янып-куьйип авырып ятканын коьрди+. 15Иса онынъ колына тийгенлей, безгеги тыйылды. Хатын турып, Исады ас пан сыйлады+.

16Аксам авганда, Исага йинли болган коьп аьдемди аькелип басладылар. Ол, соьзи мен йинлерин кувып, авырганлардынъ баьрисин де сав этти. 17Бу, Ешая пайхамбардынъ «Ол бизим сыркавларымызды Оьзине алды эм маразларымызды аькетти» деген соьзлери толтырылсын деп, болды.

Исадынъ артыннан иеруьвдинъ баасы

18•Иса, Оьзининъ тоьгерегинде коьплеген аьдемлер йыйылганын коьргенде, сокталарына коьлдинъ аргы ягына оьтпеге буйырды+. 19Сол заманда Ога дин аьлимлерининъ бириси янасып келип: «Устаз, Сен кайда барсанъ да Мен Сенинъ артынънан иереекпен», – деди.

20Иса ога: «Туьлкилер инли боладылар, коьктинъ куслары – уялы, а Аьдем Улынынъ[*] басын салар ери йок», – деди.

21А сокталарынынъ бириси: «Бийим! Мага басында барып атамды коьммеге ызын бертага», – деп тиледи.

22Ама Иса ога: «Меним артымнан иер, оьлгенлерди коьммеге оьлилердинъ оьзлерине калдыр», – деп яваплады.

Иса давылды тынышландырады

23•Иса кайыкка мингенде, сокталары да артыннан иерип, йолга шыктылар. 24Мине кайыкты толкын ябатаган уллы давыл коьтерилди. А Иса уйклайтаган эди. 25Сокталары Онынъ янына келип: «Раббий, бизди сав калдыр! Биз аьлек болаятырмыз!» – деп уянттылар.

26Иса: «Аз иманлылар, сиз неге корктынъыз?» – деп яваплады. Сонда турып, елди де, коьлдинъ толкынласувын да тыйды, терен тыныклык туьсти+.

27Сокталары, сейирсинип: «Ким ди Бу? Ога ел де, коьл де бойсынадылар!» – деп туьсинмейтаган эдилер.

Гадара еринде йинлилерди савартув

28•Иса коьлдинъ аргы ягына, Гадара ерине келген заманда, Онынъ алдына кабыр дорбынларыннан йинли болган эки аьдем шыкты. Олар сондай бир кавыфлы болганлары уьшин сосы йолдан эш бирев де оьтпеге таьвекелленмеген эди. 29Олар: «Сен бизден не зат излейсинъ, Иса – Алладынъ Улы? Буйырылган вакыттан алдын Сен бизди азапламага келгенсинъ ме?» – деп кышкырдылар+.

30Олардан узак болмаган ерде уьйкен донъыз уьйири отлайтаган эди. 31Йинлер Исадан: «Эгер Сен бизди кувсанъ, сосы донъыз уьйирине кирмеге разылык бер», – деп тиледилер.

32Иса оларга: «Барынъыз», – деди. Йинлер шыгып, донъызларга кирдилер де буьтин уьйир, ярдан коьлге атылып, кырылды. 33Суьруьвшилер кашып, шахарга бардылар, баьрисин, йинлилерге де не болганын коса берип, айттылар. 34Сонда шахардынъ баьри яшавшылары Исадынъ алдына шыктылар, Оны коьргенде, олардынъ ериннен кетпеге тиледилер+.

9

Иса Капарнаумда паралич сокканды савартады

9^1•Иса, кайыкка минип, коьл мен артына Оьзи яшайтаган шахарга кайтты+. 2Бир неше аьдем Ога паралич соккан, тоьсекте яткан маразлыды аькелди. Иса олардынъ Ога ынанувларын коьрип, паралич сокканга: «Коркпа, балам! Куьналарынъ кеширилген!» – деди+.

3Сол вакытта дин аьлимлери ишлериннен: «Бу Аьдем ассылык этеди!» – деп, ойландылар+.

4Иса, олардынъ ойларын билип: «Сондай яман ойлар акылынъызга кайдан келеди? 5Не зат енъил айтпага: „Куьналарынъ кеширилген“, яде „Тур да юр“? 6Мине солай, сиз билмеге керексиз: Аьдем Улынынъ ер юзинде куьналарды кеширмеге де куваты бар». А паралич сокканга бурылды да: «Тур, тоьсегинъди ал да уьйинъе кайт!» – деди. 7Аьдем, турып, уьйине кайтты. 8Муны коьрген халк, сейирге калып, сондай куватты аьдемлерге берген Аллады данъклады.

Матай Исадынъ сокталарына косылады

9•Иса, соннан кетеятырып, ясак йыйылатаган ерде олтырган Матай деген аьдемди коьрди. «Меним ызымнан кел», – деди ога Иса. Матай турды да Онынъ ызыннан барды.

10Сонъында, Иса сокталары ман Матайдынъ уьйинде ас ишип турганда, коьп ясакшылар эм баска «куьналылар» да оларга косылдылар. 11Парисейлер сол затты коьргенде, Исадынъ сокталарыннан сорастырып басладылар: «Устазынъыз неге ясакшылар эм куьналылар ман бирге ас ишеди?»+

12Иса оны эситкенде, оларга: «Савлыгы болганларга тувыл, а маразлыларга эмлевши керек. 13Барып, „Языксынувды излеймен, тек курман этуьвди тувыл“ дегеннинъ маьнесин уьйренинъиз. Мен туврашыл деп саналганларды тувыл, а куьналыларды (тевбеге) шакырмага келгенмен», – деди+.

Ораза акында сорав

14•Оннан сонъ Яхъядынъ сокталары келдилер де сорадылар: «Биз эм парисейлер ораза тутамыз, а Сенинъ сокталарынъ неге тутпайдылар?»+

15Иса оларга: «Киев тенълерининъ касында турганда, онынъ тойында олар мыдах боларма? Ама киевди олардынъ арасыннан айыраяк куьн де келеек, сонда олар ораза тутаяклар+. 16Эш бирев де эски кийимине янъы кумаштан ямав ямамайды. Ол кумаш кийимнен йыртылып кетер, тесик тагы да яман болар. 17Эш бирев де яс шагырды эски тулыкларга куймайды. Куйса, тулыклар тесилер, шагыр да агар, тулыклар да аьлек болар. Йок, яс шагырды янъы тулыкка куядылар, сонда олар экеви де сакланар», – деп яваплады.

Иса кызды тирилтеди, хатынды савартады

18•Иса энди де соьйлеп туратаган вакытта, бир басшы ювыклап келип, Исадынъ аягына йыгылды. «Меним кызым мине соьле оьлди, ама Сен келип, ога колынъды бир салсанъ, ол тирилер», – деди. 19Иса турды да оны ман бирге кетти. Сокталары онынъ артыннан бардылар.

20Сол заманда Исадынъ артыннан он эки йылдан бери кан тасувдан кыйналатаган хатын етти, колын Онынъ абасынынъ этегине тийгистти де: 21«Эгер Онынъ абасына да тийсем, сав болаякпан», – деп ойланды+. 22Иса бурылды да, оны коьрип: «Таьвекеллен, кызым, – деди Ол, – иманынъ сени куткарды». Хатын сол саьатлей ок сав болды+.

23Иса басшыдынъ уьйине келгенде, сыбызгышыларды эм шавшувлы аьдемлер куьбин коьрди. 24«Шыгынъыз, кыз бала оьлмеген, тек уйклайды», – деди Ол. Ога куьлип койдылар+. 25Аьдемлерди уьйден кыстап шыгарганда, Иса кыз болган боьлмеге кирди, кыздынъ колыннан ыслады эм ол турды+. 26Мунынъ хабары баьри тоьгерек якка яйылды.

Эки сокыр ман бир сакавдынъ сав болувы

27Иса оннан шыгып бараятырганда, Онынъ артыннан эки сокыр иерип кышкырды: «Даут Улы, бизди языксын!»+
28Иса уьйге кайтты, сокырлар Ога ювыкластылар. Иса олардан: «Меним сизге ярдам этеегиме ынанасызба?» – деп сорады. «Аьше, Бийимиз!» – дедилер олар.

29Сонда Иса, олардынъ коьзлерине колын тийгистип, айтты: «Сиз кайтип ынанатаган болсанъыз, соьйтип болсын»+. 30Олардынъ коьзлери сол саьатлей ашылды. Иса оларга каты буйырып: «Коьринъиз, эш бирев де муны билмесин», – деди+. 31Олар болса барып, Исадынъ акында сол ердинъ баьри якларына хабар яйдылар+.

32Иса шыгаятырганда, Ога йинли эм сакав аьдемди аькелдилер. 33Йин кувылганда, сакав соьйлеп баслады. Аьдемлер сейирсинип: «Ва, Исраилде сосыга усаган эш бир зат та коьрилмеген», – дедилер.

34А парисейлер: «Ол йинлерди йин басшысынынъ куьши мен кувады», – дедилер+.

Койшысыз койлар

35Иса, баьри болган шахарлар ман авыллардан оьте барып, синагогларда окытты, Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды яйып юрди эм туьрли авырувлардан эм сакатлыклардан аьдемлерди савартты. 36Аьдемлер куьплерин коьрип, Онынъ яны авырды, неге десе олар азапланган эм, койшысыз койлардай, шашылып айлана эдилер+. 37Ол Оьзининъ сокталарына: «Аслык онъыслы, а исшилер аз. 38Сога коьре аслык Иесиннен онъысына исшилер йибермеге тиленъиз», – деди+.

10

Исадынъ он эки элшисине тапшырувы

10^1•Оьзининъ он эки соктасын йыйып, Иса оларга кара йинлерди кувмага эм баьри авырувлардан эм сакатлыклардан савартпага куват берди.

2Он эки элшисининъ атлары: Петер деп аталган Шимон эм онынъ кардашы Эндрей, Зебедей улы Якуп эм онынъ кардашы Яхъя. 3Пилип эм Барталмай, Тома эм ясакшы Матай, Алпай улы Якуп эм Тадай. 4Канай[*] Шимон эм сонъында Исады саткан Юда Искариот.

5Иса бу он эки соктасын сосындай буйырув ман йиберди: «Ювыт болмаганлардынъ ерлерине барманъыз, самарияшы шахарлардынъ бирине де кирменъиз. 6Оннан эсе адаскан койларына усаган Исраил халкына барынъыз+. 7Бара турган вакытта: „Алладынъ Патшалыгы энди ювыклаган!“ – деп, хабарланъыз+. 8Авырганларды сав этинъиз, оьлгенлерди тирилтинъиз, авыр тери маразлыларды тазаландырынъыз, йинлерди кувынъыз. Сиз бу куьшти бослай алгансыз, босына да йиберинъиз+. 9Белинъизде не алтын, не куьмис, не де ез алманъыз. 10Йолга не артпак, не эки кат коьйлек, не шарык, не таяк алманъыз, неге десе ким ислесе, сол азыкланмага тийисли+. 11Кайсы шахарга яде элге кирсенъиз де, онда ким тийисли болганын сорап билинъиз эм кеткенге дейим сонда калынъыз. 12Уьйге киргенде, ондагыларды саламланъыз. 13Эгер тийисли болса, тилеген сав-саламатлыгынъыз ога келсин. А эгер тийисли болмаса, сиз тилеген саламатлыгынъыз оьзинъизге кайтсын. 14А эгер ким сизди ювытпаса эм соьзинъизди тынъламага суьймесе, бу уьйден яде шахардан кетеятырган вакытта аякларынъыздынъ шанъын да кагып калдырынъыз+. 15Сизге дурысын айтаман: кыямет[*] куьнинде сол шахарга коьре, Содом ман Гомора ерлерине енъилирек болаяк+.

Келеектеги кыйынлыклар

16•Мен сизди боьрилер арасына, койлардай этип, йиберемен. Сонынъ уьшин йыландай акыллы эм коьгершиндей шуьшсиз болынъыз+. 17Аьдемлерден сак болынъыз! Сизди оькимге берерлер, синагогларында камышы ман согарлар. 18Мени уьшин сизди тоьрелердинъ эм патшалардынъ алдына аькетерлер, сиз оларга да, ювыт болмаганларга да шаат боларсыз+. 19Олар сизди оькимге тапшырган вакытта, неди эм калай айтармыз деп, кыйналманъыз. Сизге неди айтпага кереги сол саьатте берилеек. 20Неге десе айтаяк сиз тувыл, а Атанъыздынъ ишинъизде айтатаган Рухы болаяк+.

21Кардашы кардашын, атасы оьз баласын оьлимге тапшыраяк эм балалар ата-аналарына карсы турып, оларды оьлтиртееклер+. 22Меним атым уьшин сизди баьриси де коьрип болмаяклар. Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+. 23Сизди бир шахарда, артынъыздан туьсип, коймасалар, баска шахарга кетинъиз. Сизге дурысын айтаман: Исраил шахарларынынъ баьрисин сиз оьтпей турып, Аьдем Улы келер+.

24Соктасы оьзининъ устазыннан йогары тувыл, кул оьзининъ бийиннен уьйкен тувыл+. 25Соктасы оьз устазынынъ аьлине етсе, а кулы оьз бийининъ аьлине келсе, разы болсынлар. Эгер уьйдинъ иесине Баалзабул деп айтатаган болсалар, уьйдегилерине неди айтаяклар!+

Сизге кимнен коркпага керек?

26Сол себепли олардан коркпанъыз, неге десе ашылмай калаяк сыр йок, билинмей калаяк ясыртын зат та болмайды+. 27Мен сизге каранъада айтатаганымды, куьн ярыгында айтынъыз, сизге сыбырдап эситтиргенимди уьйдинъ тоьбесиннен билдиринъиз. 28Шаркынъызды оьлтиретаган, а янынъызды оьлтирмеге болмаганлардан коркпанъыз. Оннан эсе янынъызды да, шаркынъызды да яханемде йоймага болаяк Алладан коркынъыз+. 29Аьше, эки торгайды бир ассарияга[*] сатпайдыларма? Ама олардынъ эш бири де, Атанъыздынъ эрки болмай, ерге йыгылмайды. 30Аьтте, басынъыздагы шаш туьклеринъиздинъ баьриси де саналган. 31Коркпанъыз, сиз коьп санлы торгайлардан баалысыз!+

32Ким аьдемлер алдында Мени ашык кабыл этсе, соны Мен де коьктеги Атамнынъ алдында кабыл этермен+. 33А ким Меннен аьдемлер алдында тайса, соннан Мен де коьктеги Атамнынъ алдында таярман+.

Исага тийисли болганлар

34•Мен ерге тынышлык аькелмеге келгенмен деп, ойламанъыз. Мен тынышлык тувыл, тек кылышты аькелмеге келгенмен+. 35Мен улын атасыннан, кызын анасыннан, келинин кайнанасыннан айырмага келгенмен. 36Аьдемнинъ душпанлары – онынъ уьйиндегилери. 37Ким Меннен эсе де атасын, не де анасын бек суьетаган болса, сол Мага тийисли тувыл. 38А ким оьзи оьлеек кашын[*] алып артымнан иермесе, сол Мага тийисли тувыл+. 39Ким яшавын сакласа, сол оны йойтар; а ким Мени уьшин яшавын йойтса, сол оны янъыдан табар+.

40Ким сизди кабыл этсе, Мени де кабыл этер эм ким Мени кабыл этсе, сол Мени йибергенди де кабыл этер+. 41Ким пайхамбарды пайхамбар болганы уьшин кабыл этсе, сол пайхамбардынъ савгасын алар. Ким туврашыл аьдемди туврашыл болганы уьшин кабыл этсе, сол туврашыл аьдемнинъ савгасын алар. 42Ким бу кишкейлердинъ бирине Меним соктам болганы уьшин тек бир тостакай сувык сув иширсе, сизге дурысын айтаман: ол бир заманда да савгасыз калмас»+.

11

Исадынъ Яхъя пайхамбарга явабы

11^1•Оьзининъ он эки элшисине тапшырувларын берип кутылганнан сонъ, Иса сол ердинъ шахарларына окытпага, уваз айтпага кетти.

2-3Яхъя, тутнакта бола турганлай, Исадынъ этетаганын эситкен заманда, оьзининъ сокталарын Ога: «Сол келмеге тийисли Сенсинъме яде бизге баскады сакламага керекпе?» – деп, соратып йиберди+.

4Иса оларга явапка: «Барынъыз, коьргенлеринъизди эм эситкенлеринъизди Яхъяга айтынъыз: 5сокырлар коьз ашадылар, аксаклар юредилер, авыр тери маразлылар авырувларыннан тазаланадылар, санъыравлар эситедилер, оьлгенлер тириледилер эм пакырларга ийги хабар билдириледи. 6Ким Мага шекленмейди, сол – бактылы», – деди+.

7Яхъядынъ сокталары кеткенде, Иса халкка Яхъя акында айтып баслады: «Сиз шоьлге не зат коьрмеге баргансыз? Ел мен шайкала турган камысты ма+? 8Йок! Сиз неди коьрмеге баргансыз? Юмсак кийимди кийген аьдемди ме? Тек юмсак кийимди киетаганлар патша сарайларында боладылар. 9Сиз сонда неди коьрмеге баргансыз? Пайхамбарды ма? Аьше, сизге айтаман, пайхамбардан да уллыды+. 10Онынъ акында булай язылган: „Мине Мен хабаршымды Сенинъ алдынъа йибереятырман, ол Сага йол аьзирлеек“+. 11Сизге дурысын айтаман: хатынлардан тувганлар арасында Шомылдырувшы Яхъядан уллырак болмаган. Ама Алладынъ Патшалыгында энъ кишкейи оннан уьйкен+. 12Яхъядынъ куьнлериннен алып эндиге дейим Алладынъ Патшалыгы куьш пен алынады, куьш салувшылар оны аладылар+. 13Яхъяга дейим пайхамбарлардынъ баьриси де Тауратта болаякларды билдиретаган эдилер. 14Сиз кабыл этпеге суьйсенъиз, сол келмеге тийисли Ильяс болган+. 15Эгер кулагынъыз бар болса, тынъланъыз!+

16Мен сосы несилди ким мен тенълестирейим? Олар базар майданында олтырып, бири бирине: 17„Биз сизге сыбызгы тарттык, а сиз бийимединъиз; кайгылы йырлар йырладык, а сиз йыламадынъыз“, – деп кышкыратаган балалардай. 18Яхъя келди, не оьтпек емейди, не шагыр ишпейди, а аьдемлер: „Ол йинли“, – дейдилер+. 19Аьдем Улы келди, ашайды эм ишеди, а олар: „Мине ас ашамага, шарап ишпеге суьювши, ясакшылардынъ эм куьналылардынъ досы!“ – дейдилер. Ама акыллылыктынъ тувралыгы эткен ислеринде коьринеди»+.

Тевбеге туьспеген шахарларга – кайгы!

20•Иса Оьзи баьрисиннен де коьп куьдиретли ислерин эткен шахарлардынъ ишиндеги тевбеге туьспегенлерин айыплап баслады: 21«Кайгы сага, Коразин! Кайгы сага, Бетсайда! Неге десе сизде болып озган куьдиретли ислер Тир мен Сидонда озган болсалар, олар коьптен бери эрегожа кийип, куьлде олтырып, тевбеге туьскен болар эдилер+. 22Ама, сизге айтаман: кыямет куьн сизден эсе Тир мен Сидонга енъил болаяк+. 23Эм сен, Капарнаум, коькке дейим коьтерилеексинъме? Йок, ахыретке дери тоьмен туьсирилеексинъ. Эгер сенде этилген куьдиретли ислер Содомда этилген болсалар, ол шахар буьгуьнги куьнге дейим тураяк эди. 24Мен ше сизге айтаман: кыямет куьн сизден эсе Содом ерине енъил болаяк», – деди.

Мага келинъиз эм тынышлык табынъыз

25•Оннан сонъ Иса соьзин бардырып: «Рахметлеймен Сени, Атам, коьк пен ердинъ Иеси! Сен бу затларды акыллылардан эм билимлилерден ясырып, кишкей сабийлерге аштынъ. 26Аьше, Атам! Сен солай этуьвди ийги коьрдинъ.

27Атам Мага аьр не затты та тапшырды. Улын Атамнан баска эш бирев де билмейди. Атамды Улыннан эм Улы билдирмеге суьйгенлериннен баска эш бирев де билмейди+.

28Баьри арыганлар эм юклери мен кыйналганлар, Мага келинъиз. Мен сизди тынышландырарман+. 29Оьзинъизге Меним мойсамды алынъыз. Меннен уьйренинъиз, неге десе Мен юваспан, юрегим мен сабырман. Сизинъ янынъыз тынышлык табар. 30Меним мойсам – ийгилик, югим Меним енъил», – деди+.

12

Шабат акында сорав

12^1•Сол заманда, шабат[*] куьнде, Иса эгин эгилген ызанлар ман оьтип бара эди. Онынъ сокталары, аш болганнан бийдай масакларын юлкып, асын ашап басладылар. 2Парисейлер оны коьргенде, Исага: «Коьресинъме! Сенинъ сокталарынъ шабат куьн этилмеге тийисли болмаганды этедилер», – дедилер.

3Иса оларга: «Даут эм онынъ йолдаслары ашыкканда не эткенин окымагансызба? 4Ол Алла уьйине кирип, онда салынган оьтпеклерди ашады. А сол оьтпеклерди ашамага оьзине де йолдасларына да тийисли болмаган, тек дин куллыкшыларына ызын берилген. 5Сиз, шабат куьн Алла уьйинде дин куллыкшылары ислеп, сол куьнди арамлаганларын, ама шуьшсиз калганларын Тауратта окымагансыз ба? 6Сизге айтаман: булайда ким Алла уьйиннен уллы, сол турады+. 7Эгер сиз „языксынувды излеймен, тек курман этуьвди тувыл“ дегеннинъ маьнесин билсенъиз, сол заманда шуьшсизлерди шуьшлемес эдинъиз. 8Аьдем Улы – шабат куьннинъ де Иеси», – деди.

Иса колы курыганды сав этеди

9•Иса, сол ерден кете барып, парисейлердинъ синагогына кирди. 10Синагогына ишинде колы курыган аьдем бар эди. Парисейлер, Исады шуьшлемеге сылтав излеген себепли, Оннан сорадылар: «Шабат куьн маразлыды савартув тийислиме?»+

11Иса оларга деп яваплады: «Сизинъ кайсы биринъиз, эгер бир койынъыз болып, шабат куьн ол шонъкырга атылса, барып шыгармас? 12А аьдем неше бир койдан баа, сайсы! Соьйтип, шабат куьн ийгилик этпеге тийисли болады»+.

13Иса маразлыга: «Колынъды соз!» – деди. Ол колын созды, онынъ колы, баскасындай, сав болды. 14Парисейлер шыгып кеттилер, Исады калай оьлтирмеге болаягын ойластылар. Иса, оны билип, сол ерден кетти.

Сайланган кул

15Исадынъ артыннан коьп аьдем иерди эм Ол авырганлардынъ баьрисин сав этти. 16Ама Иса, Меним ким экенимди ашпанъыз деп, оларга каты буйырды+. 17Солай этип, Ешая пайхамбардынъ билдирген соьзлери толтырылатаган эдилер: 18«Мине Мен сайлаган кулым! Бу – Мен суьетаган эм яным оннан разы болган; Мен Ога Рухымды берермен эм Ол халкларга аьдилликти билдирер. 19Ол не даваласпаяк, не кышкырмаяк; эш бирев де орамларда Онынъ давысын эситпеек. 20Ол сынып баслаган таякты сындырмаяк, туьтинлейтаган кендирди соьндирмеек эм ахырында аьдилликке енъуьв таптыраяк. 21Миллетлер Ога сенееклер».

Иса эм Баалзабул (шайтан)

22•Исага йинлер енъген сокыр эм сакав аьдемди аькелдилер. Иса оны сав этти, аьдем соьйлеп те, коьрип те баслады. 23Аьдемлердинъ баьриси, сейирсинип, бир бирлериннен сорадылар: «Бу – Даут Улы Масих боларма?»+

24Парисейлер оны эситкенде: «Ол йинлерди йин басшысы Баалзабулдынъ куьши мен болмаса, баскаша кувмайды», – дедилер+.

25Иса, олардынъ не ойланатаганын анълап, оларга: «Эрисип боьлинген аьр патшалык аьлек болып кетер. Эрисип боьлинген эш бир шахар яде уьй сав калмас. 26Эгер шайтан шайтанды куватаган болса, ол оьзи оьзи мен эрисип боьлинген болады. Сонда онынъ патшалыгы калай сав калсын? 27Эгер Мен йинлерди Баалзабулдынъ куьши мен куватаган болсам, сизинъ аьдемлеринъиз оларды кимнинъ куьши мен кувады? Сол себептен олар сизге тоьреши болсынлар+. 28А Мен йинлерди Алладынъ Рухы ман кувып шыгаратаган болсам, шексиз, Алладынъ Патшалыгы сизге еткен.

29Эгер куьшли уьй иесин эртерек байламаса, эш бирев де онынъ юртына кирмеге эм малын тонамага болмаяк, сайсы.

30Ким Мени мен болмаса, сол Мага карсы; эм ким Мени мен йыймаса, сол шашады+. 31Кайдай куьна да, кайдай яманлав да аьдемлерге кеширилер, тек Кие Рухты яманлав кеширилмес+. 32Эгер бирев Аьдем Улына карсы соьз айтса, сол кеширилер; ама ким Кие Рухка карсы айтатаган болса, сол бу оьмирде де, келеектегинде де кеширилмес.

33Теректи де, онынъ емисин де яхшы, яде теректи эм онынъ емисин яман деп сананъыз, неге десенъиз терек емисиннен танылады+. 34Сиз, йылан ырувы, яхшыды кайтип айтпага боласыз, эгер сиз яман болсанъыз? Неге десе аьдемнинъ авызы юрегиндегин айтады+. 35Ийги аьдем юрегинде йыйган ийгиликтен ийгилик, а яман аьдем юрегинде йыйган яманлыктан яманлык шыгарар+. 36Ама сизге айтаман: аьдемлер бос соьйлеген аьр бир соьзлери уьшин кыямет куьнинде явап берееклер+. 37Соьзинъиз сизди я аклар, я шуьшлер»+.

Юнус пайхамбардынъ нышаны

38•Сонда парисейлер эм дин аьлимлери Исадан тиледилер: «Устаз, биз Сенинъ ким болганынъды шаатлавшы бир аьлемет нышан коьрсетуьвинъди суьемиз»+.

39Иса оларга явап этип: «Яман эм зина этуьвши несил нышан излейди, ама ога Юнус пайхамбардынъ нышаныннан баска нышан коьрсетилмеек+. 40Юнус уьш куьн эм уьш кеше уьйкен балыктынъ карнында калай болган болса, солай Аьдем Улы да ердинъ юрегинде уьш куьн, уьш кеше болаяк+. 41Ниневийдинъ яшавшылары кыямет куьн сосы несил мен бирге коьтерилип, оны шуьшлееклер, неге десе ниневийшилер Юнустынъ билдируьвиннен сонъ тевбеге туьскенлер. А мундагы – Юнустан да уллы!+
42Кубыла Ханбийкеси кыямет куьн сосы несил мен бирге коьтерилип, оны шуьшлеек, неге десе ханбике ердинъ этегиннен Сулейменнинъ акыллылыгын тынъламага келген эди. А мундагы – Сулейменнен де уллы!

Кара йиннинъ кайтувы

43•Кара йин аьдемнинъ ишиннен шыкканда, сувсыз ерлерде, тынышлык излеп, айланады, ама таппайды. 44Сол заманда: „Оьзим шыккан уьйиме кайтайым“, – дейди. Кери киргенде, ол уьйин бос, сыпырылган эм йыйыстырылган болып табады. 45Сонда ол барып, оьзиннен де огырсыз баска ети йинди биргесине аькеледи эм сол уьйге кирип, онда яшап каладылар. Сосы аьдемнинъ аьли артта алдынгыдан да яман болады. Соьйтип сосы яман несил мен де болаяк», – деди+.

Исадынъ анасы ман кардашлары

46•Иса халк пан соьйлесетаганда, Онынъ анасы ман кардашлары келип уьйдинъ тысында туры эдилер. Олар Иса ман соьйлемеге суьетаган эдилер+. 47Бирев Исага: «Ананъ ман кардашларынъ тыста турылар, Сени мен соьйлеспеге суьедилер», – деп еткерди.

48Иса муны айтканга: «Мага ким ана эм ким кардаш?» – деп яваплады. 49Сонъ оьзининъ сокталарын колы ман коьрсетип: «Мине Меним анам эм кардашларым! 50Ким Меним коьктеги Атамнынъ буйырыгын толтырады, сол Мага кардаш, карындас эм ана», – деди+.

13

Эгинши акында таварых

13^1•Сол куьн Иса, уьйден шыгып, коьлдинъ ягасына барып олтырды. 2Онынъ тоьгерегине коьп аьдем йыйылган себепли, Ол кайыкка минди, а баьри халк ягада турды. 3Иса оларды, коьп таварыхларды айтып, уьйретти: «Мине эгинши урлык шашпага шыгады. 4Ол шашатаган вакытта, урлыклардынъ бир кесеги йол бойына туьседи. Куслар ушып келедилер де оларды шоьплейдилер. 5Баска урлыклар топырагы аз болган таслык ерге туьседилер. Тамырлары топыракта терен болмаганнан себеп, олар тез болып, туьртип шыгадылар. 6Ама куьн тувганы ман оьсимликлер иссиликтен курыйдылар, неге десе олар куьшли тамырсыз. 7Баска урлыклар шоькирли коьгемликке туьседилер, тек коьгемлик оьсип, туьртип шыккан оьсимликлерди басып кояды. 8Калган урлыклар ийги топыракка туьседилер де, шашылганыннан юз, алпыс яде отыз кабат артык онъыс бередилер. 9Тынълаяк болган тынъласын!»+

10•Исадан сокталары: «Сен аьдемлерге таварых пан неге соьйлейсинъ?» – деп сорадылар.

11Иса деп яваплады: «Сизге Алла Патшалыгынынъ сырлары ашылган, ама оларга ашылмаган+. 12Неге десе кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ол моллыкта болар, ама кимде йок, соннан азы да тартылып алынар+. 13Оларга таварыхлар ман айтаман. Неге десе „олар карасалар да коьрмейдилер; тынъласалар да эситпейдилер эм анъламайдылар“. 14Олар Ешая пайхамбардынъ билдиргенин толтырадылар: „Эситип эситеексиз, ама анъламаяксыз. Карап караяксыз, ама коьрмеексиз. 15Неге десенъиз бу халктынъ юреклери сезимсиз болган. Олар кулаклары ман кыйын эситедилер, коьзлерин тарс юмганлар. Солай болмаса, коьзлери мен коьрер, кулаклары ман эситер, юреклери мен анълар эм Мага кайтар эдилер, (дейди Алла,) Мен де оларды савартар эдим“+.

16Ама сиз бактылысыз! Неге десе коьзинъиз коьреди, кулагынъыз эситеди+. 17Сизге дурысын айтаман: коьп пайхамбарлар ман туврашыл аьдемлер сиз коьргенлерди коьрмеге суьетаган эдилер, тек коьралмадылар. Олар сиз эситкенлерди эситеек болатаган эдилер, ама эситалмадылар+.

18•Соны ман, эгинши акында таварыхтынъ неди анълатканын тынъланъыз: 19Алладынъ Патшалыгы акында соьзди эситетаган, ама оны анъламайтаган аьр биревге ибилис келеди, сол аьдемнинъ юрегине шашылганды урлайды. Йол бойына шашылган урлык эне соны анълатады. 20Таслык ерге шашылган урлык – ол соьзди эситетаган эм, куванып, оны янме-ян кабыл этетаган аьдем; 21тек куьшли тамырсыз болганыннан, ол тебентели тувыл, Алла соьзи уьшин кыйынлыкларга эм эзиетлерге расканлай, йолдан тез таяды+. 22Шоькирли коьгемликке шашылган урлык – ол соьзди эситетеган, ама бу оьмирдинъ кайгысы эм байлыктынъ алдавлары оны басып, онъыссыз эткен аьдем+. 23Ийги топыракка шашылган урлык – ол соьзди эситкен эм оны анълаган аьдем. Ондай урлык шашылганыннан юз, алпыс яде отыз кабат артык онъыс береди»+.

Яман оьленлер уьстиннен таварых

24Иса оларга тагы да баска бир таварых айтты: «Алладынъ Патшалыгы данъылыкка яхшы урлык шашкан аьдемге усайды. 25Мине аьдемлер уйклайтаган заманда, онынъ душпаны келип, бийдай арасына яман оьленлердинъ урлыгын шашып кетеди. 26Бийдай оьсип, бас кускан заманда яман оьленлер де коьринип баслайдылар.

27Уьйдинъ иесине куллары келип: „Иемиз, сен данъылынъа яхшы урлыкты шашкан эдинъ де, а яман оьленлер кайдан шыкты?“ – дейдилер.

28„Оны душпан эткен“, – деп яваплайды иелери.

Сонда куллары сорайдылар: „Аьше, суье болсанъ, биз барып оьленди отайык?“

29„Йок“, – деп яваплайды ол, – „сиз, яман оьленлерди отаймыз деп, оны ман бирге бийдайды да юлкпага болаяксыз. 30Экиси де орув заманына дейим оьссинлер. Орувда мен орувшыларга: Алды ман яман оьленди йыйып, куьлте этип байлап, куьйдиринъиз, сонъ бийдайды йыйып, амбарыма аькелинъиз, – деп, айтарман“»+.

Шуьшитки урлык эм ашыткы акында таварыхлар

31•Иса оларга тагы да бир таварых айтты: «Алладынъ Патшалыгы аьдем оьз данъылына шашкан шуьшитки[*] урлыкка усайды.

32Шуьшитки урлык баьри баска туьрли урлыклардынъ энъ кишкейи болса да, оьскенде, калган бав оьсимликлериннен бийик болып, терекке айланады эм коьктеги куслар онынъ бутакларында уялайдылар»+.

33Иса баска бир таварыхты анълатты: «Алладынъ Патшалыгы, хатын баьрисин ашытар уьшин уьш оьлшем ун ман карыстырган ашыткыга усайды»+.

34Онынъ баьрисин де Иса халкка, таварыхлап, айтатаган эди. Таварыхсыз бир зат та анълатпады. 35Соьйтип, пайхамбар айтканлары толтырылды: «Мен таварыхлар ман айтаякпан, дуныя яратылганыннан ясырылып турганларды ашаякпан».

Яман оьленлер акындагы таварыхтынъ маьнеси

36Сонъында Иса, халкты йиберип, уьйге кирди. Онынъ сокталары касына келип: «Данъылдагы яман оьленлер акындагы таварыхты бизге анълат», – деп тиледилер.

37Иса явапка: «Ийги урлык шашувшы – Аьдем Улы. 38Данъыл – дуныя, а яхшы урлыклар – Алла Патшалыгынынъ балалары. Яман оьленлер – ибилистинъ балалары+.

39Оларды шашкан – ибилис. Орув – дуныядынъ сонъы, а орувшылар маьлеклер боладылар+.

40Сол себептен яман оьленлерди йыйып, отта кайтип куьйдире болсалар, соьйтип дуныядынъ сонъында да болаяк. 41Аьдем Улы оьз маьлеклерин йибереек, олар аьдемлерди йолдан тайдыратаган баьри затларды да йорыксызлык этетаганлардынъ баьрисин де Онынъ Патшалыгыннан йыйып,+
42янган отка атаяклар. Онда йылав эм тислер кыршылдатув болаяк+. 43Ол заманда туврашыл аьдемлер оьз Аталары Алладынъ Патшалыгында, куьндей болып, ярыкланып тураяклар. Кимнинъ кулагы бар – тынъланъыз!+

Коьмилген карызна ман баалы ынжы акында таварыхлар

44Алладынъ Патшалыгы данъылда коьмилген карызнага усайды. Аьдем карызнады тапканда, оны ясырады. Куванганыннан баьри болган затын, данъылды алаяк болып, сатып йибереди.

45Алладынъ Патшалыгы баалы ынжы буьртигин излейтаган саьвдегерге усайды. 46Онынъ бек баа буьртигин тапканда, баьри болган затын сол ынжыды алаяк болып, сатып йибереди.

Балык йылым акында таварых

47Алладынъ Патшалыгы коьлге атылган, ога коьп туьрли балык туьскен йылымга да усайды+. 48Йылым толганда, балыкшылар оны ягага шыгардылар. Сонъ олтырып яхшы балыкларын савытларга йыйдылар да яманларын тысына тасладылар+. 49Дуныядынъ сонъында да солай ок болаяк. Маьлеклер келееклер, яманды туврашылдан айыраяклар+. 50Яманды янган отка, йылав эм тис кыршылдатув болган ерге атаяклар+.

51Мунынъ баьрисин де анъладынъызба?» – деп сорады Иса.

Ога: «Анъладык», – дедилер.

52Сол заманда оларга Иса: «Соны ман Алладынъ Патшалыгында сокта болган аьр бир дин аьлими оьзининъ карызнасыннан янъы эм эски байлыкларын шыгаратаган уьй иесине усайды», – деди.

Иса Назарет шахарында кабыл этилмейди

53•Бу таварыхларды айтып кутылган сонъ, Иса оннан шыгып кетти. 54Ол Оьз ата юртына келип, ондагы синагогта аьдемлерди уьйретип баслады. Олар да сейирсинетаган эдилер: «Бу аьдемде сосындай акыл, мунадай куьдиретли ислер кайдан экен+? 55Агаш устасынынъ улы тувылма? Онынъ анасынынъ аты Марьем, кардашлары да Якуп, Юсуп, Шимон эм Юда тувылма экен+? 56Бизи мен бирге тувылма Онынъ баьри карындаслары? Бу затлардынъ баьриси де Онда кайдан экен?» – деп сорадылар. Олар бу себептен Оны кабыл коьрмеге суьймедилер.

57Иса оларга: «Пайхамбар оьз ата юртында эм оьз уьйинде болмаса, баска ерлерде сансыз болмайды», – деп айтты+.

58Оларда иман болмаганы уьшин, онда Иса коьп куьдиретли ислерди этпеди.

14

Яхъя пайхамбардынъ оьлуьви

14^1•Сол кезуьвде тетрарх[*] Ирод та Исадынъ хабарын эситкен эди. 2Ол оьзининъ аьдемлерине: «Бу – Шомылдырувшы Яхъя. Ол оьлилерден тирилген! Сонынъ уьшин сосындай куьдиретли ислер этеди», – деди+.

3Ирод, кардашы Пилиптинъ пишеси Иродиада уьшин Яхъяды ыслатып, байлаткан эм тутнакка салдырган эди+. 4Неге десе Яхъя Иродты: «Сол хатынды алганынъ тийисли тувыл», – деп, бетлеген эди. 5Ирод Яхъяды оьлтиреек болды, тек оны пайхамбар деп санайтаган халктан коркты+.

6Ирод оьз тувган куьнин кутлайтаган вакытта, Иродиададынъ кызы конаклар алдында бийиди. Бу Иродты кувандырды. 7Ирод кыз не затты тилесе де, соны бермеге ант этип, соьз берди+. 8Анасы ман кенъескен сонъ, кыз: «Шомылдырувшы Яхъядынъ басын, табакка салып, мага булайга аькел», – деди. 9Патша бек кайгырды, тек ол, конаклар алдында ант эткени уьшин, кыздынъ тилегин толтырмага буйырды, 10аьдем йиберип, тутнакта Яхъядынъ басын кестирди. 11Аьдем оны табакка салып аькелди, кызга берди, а кыз оны анасына аькетти. 12Яхъядынъ сокталары келип, суьегин аькетип коьмдилер эм онынъ хабарын Исага еткердилер+.

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

13•Иса муны эситкенде, ялгыз Оьзи кайык пан авлак ерге юзди. Ама шахарлардан аьдемлер, Онынъ кайда кеткенин билип, коьлдинъ тоьгерегиннен Онынъ артыннан яяв иердилер. 14Иса, ягага шыгып, коьплеген халкты коьргенде, Онынъ яны авырды эм олардынъ маразлыларын сав этти.

15Кас каралып баслады. Исадынъ сокталары: «Мунавы авлак ер, заман да кеш болган. Халкты йибер, эллерге барып, оьзлерине азык сатып алсынлар», – дедилер.

16Иса явапка: «Олардынъ кетер уьшин кереклиси йок. Оларды сиз ашатынъыз», – деди.

17Сокталары: «Ама бизде тек бес оьтпек пен эки балык», – деп, явапладылар.

18Иса: «Оларды Мага аькелинъиз», – деди. 19Халкка коьгоьленге орынласпага буйырды. Бес оьтпек пен эки балыкты алып, коькке коьзлерин коьтерип, Аллага шуькир айтты. Сонъ оьтпеклерди сындырып, сокталарына берди, а олар халкка уьлестирдилер. 20Баьриси де тойганынша ашады, калган кесеклерди он эки шетенге йыйдылар. 21Хатынларды эм балаларды санамай, ашаганлар бес мынъга ювык бар эди+.

Иса сув уьстиннен юреди

22•Оннан сонъ Иса, тез болып, сокталарына, кайыкка минип, коьлдинъ аргы ягына Оьзиннен алдын оьтпеге буйырды, а Оьзи халкты таркатаяк болды. 23Иса ялгыз Оьзи, дува этейим деп, тавга коьтерилди, кешликте онда ялгыз калды+. 24Сол вакыт кайык коьлдинъ ортасында эди. Толкынлар кайыкка согыла эдилер, неге десе ел карсы эсетаган эди.

25Туьннинъ доьртинши боьлигинде[*] Иса коьлдинъ уьсти мен юрип, сокталарына ювыкласты. 26Сокталары, Онынъ коьлдинъ уьстиннен юруьвин коьргенде, тынышсызландылар: «Бу – куьлетки!» – дедилер эм коркканларыннан кышкырыкладылар+.

27Ама Иса сол саьатлей олар ман соьйледи де айтты: «Коьнъилленинъиз, Бу – Мен, коркпанъыз!»

28Ога явапка Петер: «Раббий! Эгер бу Сен болсанъ, мага Сенинъ касынъа сув уьсти мен юрип келмеге буйыр», – деди.

29«Кел», – деди Иса.

Кайыктан шыгып, Петер, Ога бараяк болып, сув уьсти мен кетти. 30Ама елдинъ бек куьшли эскенине коркты эм, батып баслаганда, кышкырды: «Раббий! Куткар мени!»

31Иса сол саьатлей колын тутты, ога ярдамласты да: «Аз иманлы! Неге шеклендинъ?» – деди+.

32Олар кайыкка мингенлей, ел тынды. 33Кайыкта болганлардынъ баьриси, ювыкласып келип, Исага бас ийдилер эм: «Сен уьшини мен де Алла Улы экенсинъ!» – дедилер+.

Иса Гиннесар еринде авырганларды эмлейди

34Коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гиннесар ерине келдилер+. 35Бу ердинъ яшавшылары Исады таныдылар. Тоьгерек якка хабар йиберип, Исага баьри маразлыларын алып келдилер. 36Исадан авырганларга абасынынъ этегине болса да тиймеге разылыгын бермеге тиледилер. Тийгенлердинъ баьриси де сав болдылар.

15

Инсанды не зат арам этеди?

15^1•Сонъ Ерусалимнен Исага парисейлер эм дин аьлимлери келдилер. 2Олар: «Сенинъ сокталарынъ бурынгылардынъ аьдетлерин неге бузадылар? Олар ас алдында колларын ювмайдылар», – дедилер+.

3Иса оларга: «Аьдетинъиз уьшин сиз де Алладынъ парызын неге бузасыз? – деп яваплады+. 4Алла: „Атанъ ман ананъды оьрметле“ эм „Атасы ман анасына яман соьйлеген оьлтирилмеге тийисли“ деп, буйырган. 5Сиз болсанъыз, эгер бирев ата-анасына: „Меннен алаякларынъыздынъ баьриси Аллага берилген“, – деп айтса, 6ол киси ата-анасына ярдамласпаска болаяк дейсиз. Соьйтип сиз Алладынъ соьзин аьдетинъиз бен куватсыз этесиз. 7Экиюзлилер! Ешая пайхамбар сизинъ акынъызда туьз соьзин айткан:+
8„Бу халк Мени тиллерининъ ушы ман оьрметлейди, а олардынъ юреклери Меннен алыста. 9Олардынъ Мага табынувлары маьнесиз; окувлары – аьдем буйырыклары“»+.

10Иса, халкты оьз янына шакырып, булай айтты: «Тынъланъыз эм анъламага куьресинъиз. 11Аьдемди авызыннан кирген зат арам этпейди, а авызыннан шыккан зат арам этеди»+.

12Сонъ сокталары Исадан: «Сенинъ соьзлеринъ парисейлердинъ хаьтерлерин калдырганын билесинъме?» – деп сорадылар.

13Иса: «Меним Атам экпеген аьр оьсимлик тамыры ман сувырылаяк+. 14Койынъыз оларды, олар сокырлардынъ сокыр етекшилери. Эгер сокыр сокырды етеклеп юрсе, олар экеви де шонъкырга туьсер», – деди+.

15Петер десенъ Ога: «Сол таварыхты бизге анълатсанъ экен», – деп тиледи.

16Иса: «Сиз энди де бир зат та анъламадынъызба? 17Эслемединъизбе? Аьдемнинъ авызыннан кирген баьри зат, асказаныннан оьтип аякйолга атылады. 18Авыздан шыккан – юректен шыгады. Эне сол зат аьдемди арам этеди+. 19Неге десе огырсыз ойлар, аьдем оьлтируьв, зиналык, каьхпелик, кырсызлык, ялган шаатлыклар, тил юргисткенлик юректен шыгадылар+. 20Эне сол затлар инсанды арам этедилер, а кол ювмай ас ишуьв аьдемди арам этпейди», – деди.

Кенаншы хатыннынъ иманы

21•Иса оннан шыгып Тир ман Сидон янларына кетти. 22Сол ерден бир кенаншы хатын шыгып Ога: «Даут Улы, Бийим, Мени языксын! Кызымды йин каты азаплайды», – деп кышкыра эди+.

23Иса ога бир соьз де айтпады. Сонда сокталары Исадынъ касына келип: «Оны кув, артымыздан кышкырып келеди», – деп, тилеп басладылар.

24Иса хатынга: «Мен тек Исраилдинъ адаскан койларына йиберилгенмен», – деди+.

25Хатын ювыклады да, Ога бас ийип: «Бийим! Болыс мага!» – деди.

26Ол явапка: «Оьтпекти балалардан алып, ийтлерге аткан ийги тувылды да», – деди+.

27Хатын: «Аьше, Бийим, тек ийтлер де бийлерининъ сыпырасыннан туьскен оьтпек увакларын ашайдылар», – деп яваплады.

28Оннан сонъ Иса ога: «Эй хатын, сенинъ иманынъ куьшли ди. Сен тилегенше, сага болсын», – деди. Эм онынъ кызы сол саьатлей савартылды.

Иса доьрт мынъ аьдемди тойдырады

29•Иса оннан шыгып, Галилея коьлине келди, тавга шыгып олтырды. 30Онда Онынъ касына коьп халк оьзлери мен аксакларды, сокырларды, сакатларды, сакавларды эм баскаларды алып келип, аягынынъ алдына салды. Ол баьрисин савартты. 31Сонда халк сакавлардынъ соьйлегенин, сакатлардынъ сав болганларын, аксаклардынъ юргенлерин, сокырлардынъ коьзлери ашылганын коьрип сейирсинди, Исраил Алласын данъклады.

32Иса сокталарын шакырып: «Халкка Меним яным авырыйды, неге десе Мени мен уьш куьн турып, оларда азык калмаган. Оларды уьйлерине аш йибермеге суьймеймен, олар йолда карувсызланарлар», – деди+.

33Сокталары Ога: «Авлак ерде биз бу кадер халкты тойдырганша, оьтпек кайдан табаяк?» – дедилер.

34Иса: «Сизде неше оьтпек бар?» – деп сорады.

Сокталары: «Ети оьтпек эм бираз балык бар», – дедилер.

35Иса халкка ерге олтырмага буйырды. 36Сонъ Ол ети оьтпек пен балыкларды алды да, шуькир дувасын этип, сындырып, сокталарына узатты, сокталар да халкка уьлестирдилер. 37Баьриси де тойганынша ашадылар, калган кесеклерден де ети толы шетен йыйдылар. 38Ашаганлар, хатынлар ман балаларды санамай, доьрт мынъ аьдем бола эди+. 39Сонъ халкты таркатканлай, Иса, кайыкка минип, Магдала ерлерине йол алды.

16

Коьктен нышан излев

16^1•Парисейлер мен садукейлер Исага келип, Оны сынап, оларга коьктен нышан коьргистуьвин тиледилер+.

2Иса оларга явапка: «Сиз аксамда „Коьк кызарганга коьре, куьн шувак болаяк; 3эртенъликте де коьк карагылдым кызгылт болганга коьре, буьгуьн явынлы болаяк“ дейсиз. Экиюзлилер! Коьктинъ бетин айырып билесиз, а заманлардынъ нышанларын билалмайсызба? 4Яман эм зина этуьвши несил нышан излейди, ама ога Юнус пайхамбардынъ нышаныннан баска нышан коьрсетилмеек», – деди. Сонъ, оларды калдырып, шыгып кетти+.

Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткысы

5•Аргы якка оьткенде, сокталар оьтпек алмага муткан эдилер. 6Иса оларга: «Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткыларыннан сак болынъыз!» – деп билдирди+.

7Олар болса оьз араларында: «Муны оьтпек алмаганымыз уьшин айтады», – деп, ойласып басладылар.

8Оны билип, Иса оларга: «Эй, аз иманлылар, неге сиз, „Оьтпек алмадык“ деп, соьйлесесиз+? 9Энди де анъламайсызба? Бес мынъ аьдемге берилген бес оьтпек еткени, неше шетен оьтпек кесеклерди йыйганынъыз эсинъизде тувылма+? 10Доьрт мынъ аьдемге берилген ети оьтпек пен тойганнан сонъ да, неше шетен калган кесеклерди йыйдынъыз+? 11Парисейлер мен садукейлердинъ ашыткысыннан сак болынъыз деп, Мен сизге оьтпеклердинъ уьстиннен айтпайтаганымды калай анъламайсыз?» – деди.

12Сонда сокталар Иса оларга оьтпек ашыткысы акында тувыл да, а парисейлер мен садукейлердинъ окувларыннан сак болынъыз деп айтканын анъладылар.

Петер Исады Масих деп таныйды

13•Иса Пилип Кесариясынынъ ерине келгенде, Оьзининъ сокталарыннан: «Халк Мени, Аьдем Улын, ким деп санайды?» – деп сорады.

14Олар: «Бир кавымлар Шомылдырувшы Яхъя деп, оьзгелери болса Ильяс деп, а баскалары Еремия, яде пайхамбарлардынъ бириси деп айтадылар»+.

15Иса сокталарыннан: «А сиз Мени ким деп санайсыз?» – деп сорады.

16Шимон Петер булай яваплады: «Сен – яшав беруьвши Алладынъ Улы Масихсинъ».

17Соннан сонъ Иса: «Юнус улы Шимон, сен наьсиплисинъ, неге десе бу затты сага анълаткан – инсан тувыл, а Меним коьктеги Атам+. 18Мен сага айтаман: Сен Петерсинъ[*] эм Мен ямагатымды[*] сол тастынъ уьстине курарман эм ахыреттинъ куьши[*] ога етпеек+. 19Алладынъ Патшалыгынынъ ашкышларын сага береекпен: сен ерде не байласанъ, сол коькте де байланаяк; ерде неди шешсенъ, сол коькте де шешилеек», – деди. 20Сол заманда Иса сокталарына Оьзининъ Масих болганын биревге де айтпаска каты этип буйырды+.

Иса оьлип тирилеегин билдиреди

21•Сол заманнан алып, Иса сокталарына Оьзининъ Ерусалимге бармага, аксакаллардан, бас дин куллыкшылардан эм дин аьлимлерден коьп азап шекпеге, оьлтирилмеге, уьшинши куьн тирилмеге керегин анълатып баслады+.

22Петер Исады шетке шыгарып: «Алла сакласын, Раббий! Бу аьллер Сен мен болмасын!» – деп тыймага шалысты.

23Иса Петерге бурылып: «Кет касымнан, шайтан! Сен Мени йолдан тайдырмага куьресесинъ. Сен Алла ойлаганша тувыл, аьдемше ойлайсынъ», – деди+.

24Сонъ Иса сокталарына: «Ким Меним артымнан келмеге суьйсе, сол оьзи оьзиннен кайталасын, онда оьлеек кашын коьтерип, Мага иерсин+. 25Неге десе ким оьз яшавын сакламага суьйсе, сол оны йойтар; а ким яшавын Меним уьшин йойтса, сол оны табар+. 26Аьдем, буьтин дуныяды бийлеп, оьзининъ яшавын зыян этсе, муннан ога не пайда? Ол оьзининъ яшавы уьшин кайдай тоьлев берер? 27Неге десе Аьдем Улы атасынынъ данъкы ман, Оьзининъ маьлеклери мен бирге келеек: сол заманда аьр кимге ислерине коьре тийислисин береек+. 28Сизге дурысын айтаман: булайда туратаганлардынъ кайбиревлери, Аьдем Улынынъ Патша болып келгенин коьрмей, оьлмееклер», – деди+.

17

Исадынъ шырайы туьрленеди

17^1•Алты куьн озганлай, Иса Петерди, Якупты эм онынъ иниси Яхъяды алып, ялгыз оларды бийик тавга мингистти+. 2Олардынъ алдында туьрленип кетти. Онынъ юзи куьндей яйнады, кийимлери болса, куьннинъ ярыгындай, ап-пак болдылар+. 3Сонда сокталарга Иса ман соьйлесип турган Муса эм Ильяс коьриндилер. 4Сол вакыт Петер Исага: «Раббий! Биз мунда турсак калай аьруьв эди! Суьйсенъ, мунда уьш кос курайым: бири Сага, бири Мусага, бири де Ильяска», – деп айтты.

5Петер бу соьзлерди айта турып, оларды ярык булыт каплады эм булыттынъ ишиннен бир давыс: «Бу – Меним суьйген Улым, Мен Ога разыман. Онынъ айтканын тынъланъыз!» – деди+.

6Сокталар муны эситкенде бек сескендилер, коркып, эт бетлериннен йыгылдылар. 7Иса болса янларына келип, оларга колы ман тийип: «Турынъыз, коркпанъыз», – деди. 8Коьзлерин ашып караганда, Исадан баска биревди де коьрмедилер.

9Сонъ тавдан туьскенде, Иса оларга: «Аьдем Улы оьлилерден тирилгенге дейим, бу коьргенинъизди биревге де айтпанъыз», – деп буйырды+.

10Сокталары Исадан: «Дин аьлимлери, бас деп, Ильяс келмеге керегин неге айтадылар?» – деп сорадылар.

11Иса оларга: «Дурыс, Ильяс эрте келип, баьрин де алдынгы аьлине кайтарар. 12Ама айтаман сизге: Ильяс келген, тек аьдемлер оны танымаганлар, ога суьйгенлеринше эткенлер. Аьдем Улы да олардан сондай азап коьреек», – деди. 13Сол заманда сокталары, Иса оларга Шомылдырувшы Яхъя акында айтканын, анъладылар+.

Йинли ястынъ сав болувы

14•Олар халк йыйылган ерге ювык келгенде, бир киси Исадынъ аягына йыгылды да: 15«Бийим, меним улымды языксын, ол талма маразлы эм бек кыйналады, коьп кере отка да, сувга да атылды!

16Мен оны Сенинъ сокталарынъа да аькелген эдим, тек олар балады саварталмадылар», – деп тиледи.

17Иса: «Эй, имансыз, йолдан шыккан несил! Кашанга дери Мен сиз бен болаякпан? Мага не шаклы заман сизди тоьзбеге керек? Аькелинъиз ясты мунда Мага», – деди. 18Иса йинге каты буйырды, йинге баладан шыкты, бала сол саьатлей сап-сав болды+.

19Сокталар Иса ман ялгыз калганда, Ога ювыклап келип: «Йинди неге биз кувып болмадык?» – деп сорадылар.

20Иса булай яваплады: «Неге десе тийислисинше ынанмайсыз. Сизге дурысын айтаман: эгер шуьшитки буьртиги кадер иманынъыз болса, сиз бу тавга „Булайдан ана ерге коьш“ десенъиз, ол коьшер эм сиз эталмаган зат болмас+. 21Ама бу тукым йин тек [ораза тутып] дува этуьв мен кувылады», – деди.

Иса оьлип тирилеегин тагы да билдиреди

22•Галилеяда болган заманларында, Иса оларга: «Аьдем Улы аьдемлердинъ колына берилеек. 23Олар Оны оьлтирееклер, ама Ол уьшинши куьн тирилеек», – деди. Сокталары бек кайгырдылар+.

Алла уьйине берилген ясак

24Олар Капарнаумга кайтканда, ясак йыювшылар Петердинъ касына келип: «Сизинъ Устазынъыз Алла уьйине берилеек эки драхмалык[*] ясакты бермеспе?» – деп сорадылар+.

25Петер: «Берер», – деди.

Ол уьйге киргенде, Иса оннан алдын: «Сен кайтип ойланасынъ, Шимон? Ердинъ патшалары кимлерден ясак йыядылар? Оьзлерининъ улларыннан ма, яде баскалардан ма?» – деп сорады.

26Петер Ога: «Баскалардан», – деди.

Иса: «Олай болса уллар ясактан босатыладылар. 27Тек олардынъ хаьтерин калдырмас уьшин, коьлге барып, кармак тасла, энъ алдын туьскен балыктынъ авызын ашсанъ доьрт драхмалык акша табарсынъ. Оны Мен уьшин де, оьзинъ уьшин де оларга бер», – деди+.

18

Ким энъ маьнели?

18^1•Сол заманда сокталары Исадынъ касына келип: «Алладынъ Патшалыгында энъ уьйкен ким?» – деп сорадылар.

2Иса бир балады шакырып, оны олардынъ ортасына салып: 3«Сизге дурысын айтаман: туьрленмесенъиз эм де балаларша болмасанъыз, Алладынъ Патшалыгына бир заманда да киреек тувылсыз+. 4Соны ман, бу баладай, оьзин ким кишкейге санаса, сол Алладынъ Патшалыгында энъ уьйкенге саналаяк. 5Мунадай бир балады Меним атымнан ким кабыл этсе, сол Мени кабыл этеди+.

Йолдан тайдырув акында

6Мага ынанувшы бу кишкейлерден бирин ким йолдан тайдырса, мойнына уьйкен туьйирмен тасы байланып, денъиздинъ теренине йиберилсе, ога ийги болар эди. 7Аьдемлерди йолдан тайдыратаган затлардан дуныяга кайгы! Бу баьри затлар болмага керекли, тек оларды болдырганга кайгы!+

8Эгер сени колынъ яде аягынъ йолдан тайдыратаган болса, оларды кес те тасла. Эки колынъ эм эки аягынъ ман оьмирлик отка тасланганнан эсе, яшавга колсыз яде аяксыз киргенинъ яхшы+. 9Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны юлкып алып тасла. Эки коьз бен яханемнинъ отына тасланганнан эсе, яшавга бир коьзинъ мен киргенинъ яхшы+.

10•Тек каранъыз, сол кишкейлердинъ бирисин де корламанъыз! 11Аьдем Улы йойтылганды излемеге эм куткармага келген, сайсы.

Адаскан кой акында таварых

12Сиз калай ойлайсыз? Эгер биревдинъ юз койы болып, солардынъ бириси адасса, ол токсан тогызын тавларда калдырып, адасканды излеп кетпеспе? 13Эм эгер ол оны тапса, сизге дурысын айтаман: адаспаган токсан тогызыннан эсе, ога бек куванар. 14Соьйтип те сизинъ Коьктеги Атанъыз бу балалардынъ бирисининъ де йойылувын унамайды+.

Куьна этетаган кардаш акында

15•Эгер де (иман) кардашынъ сага карсы куьна этсе, ога бар да экевинъизден экев коьзбен-коьз янъылысын ога айт. Эгер ол сенинъ соьзинъе тынъласа, кардашынъды кайтара табарсынъ+. 16Эгер ол сени тынъламаса, эки яде уьш шааттынъ айтканы ман аьр соьзди беркитер уьшин, бир яде эки аьдем оьзинъ мен алып бар+. 17Оларга да тынъламаса, иман ямагатына айт; ямагатка да тынъламаса, сен ога, имансызга яде ясакшыга карагандай, караяксынъ+.

18Сизге дурысын айтаман: сиз ерде не байласанъыз, сол коькте де байланаяк, ерде неди шешсенъиз, сол коькте де шешилеек. 19Тагы да бир кере айтаман сизге: ер юзинде сизинъ аранъыздан эки аьдем кайбир ис акында дува этпеге келисселер, Меним Коьктеги Атам олардынъ тилеклерин кабыл этер+. 20Неге десе эки яде уьш аьдем Меним атым ман йыйылган ерде, Мен олар ман бирге боларман», – деди.

Кеширип билмеген кул акында таварых

21Сол заманда Петер Исадынъ касына келип: «Раббий! Мага карсы куьна эткен кардашымды неше кере кеширмеге керек ти, ети кереге дейим ме?» – деп сорады+.

22Иса ога: «Сага етиге дейим демеймен, а етисерден етпис кере. 23Алладынъ Патшалыгы бу себептен оьзининъ кулларынынъ борышларын эсапламага суьйген патшага усайды. 24Патша эсаплавды баслаган заманда, ога он мынъ талант[*] борышы болган биревди аькелдилер. 25Борышлы кисидинъ тоьлемеге заты болмаганнан себепли, патша онынъ оьзин, хатынын, балаларын эм болган баьри муьлкин сатып, борышты тоьлемеге буйырды. 26Сол заманда кул онынъ аягына йыгылып: „Бийим! Бираз тоьз мага, сага баьрин тоьлермен“, – деп, бас ийди. 27Бий кулды аяп, баьри борышын кеширип, оны йиберди.

28Ама кул кете барып, йолдасларыннан ога юз динар борышлы болган биревди йолыкты, оны сермеп ыслап: „Борышынъды тоьле!“ – деп, бугындырып баслады. 29Сонда йолдасы онынъ аягына йыгылып: „Бираз тоьз мага, мен сага тоьлермен“, – деп тиледи. 30Болган уьшин ол унамады, борышын тоьлегенге дейим карамай, аькетип йолдасын тутнакка капатады+. 31Бу исти коьрген баска куллар юреклери бек кыйналып, барып бийлерине болган ис акында айттылар.

32Бийи оны шакырып: „Яман кул! Сен меннен тилегенинъ уьшин мен баьри борышынъды кеширген эдим. 33Мен сени аягандай, сен де оьзинънинъ йолдасынъды аяп болмадынъма?“ – деди. 34Патша ашувланып, баьри борышын тоьлеп кутылганга дейим, сол кулды азап шектиретаганларга берди. 35Эгер дейим сиз оьз кардашларынъызды ак юректен кеширип билмесенъиз, Меним Коьктеги Атам да аьр биринъизге соьйтип этеек», – деди+.

19

Талак акында

19^1•Соьзин кутарып, Иса Галилеяды калдырып, Юдея ерлерине, Йордан сувынынъ аргы ягына кетти. 2Онынъ артыннан коьплеген аьдемлер ызладылар. Иса онда оларды савартып барды.

3Парисейлер Исага ювык келип, Оны сынамага суьйип: «Байынынъ пишесине талак салмага кайдай сылтав болса да эркинлиги барма?» – деп сорадылар.

4Иса оларга явап берип, булай айтты: «Яратувшы бас деп эр киси мен хатынды яратканын,+
5„Сога коьре де, эр киси ата-анасын койып, хатынына байланар, экеви де бир кевде болады“ деп айтканын сиз окымагансызба+? 6Соьйтип олар экев тувыллар, олар бир кевде. Эне сол себепли де Алла кавыстырганларды аьдем айырмасын»+.

7Парисейлер: «Ол заманда неге Муса эрдинъ айырылысув кагытын берип, пишесин талаклавын буйырган?» – дей бердилер.

8Иса оларга: «Ийнат болганынъыз уьшин Муса сизге пишелеринъизди талакламага ызын берген. Тек басында соьйтип болмаган. 9Сизге айтаман: ким эр-хатынлык алаллыкты бузганы уьшин болмай, баска себептен пишесин талаклап, баска хатынга уьйленсе, сол зиналык этеди», – деди+.

10Сокталары Исага: «Эр кисидинъ хатыны алдында борышы сол кадер каты болатаган болса, хатын алмаганы ийги», – дедилер.

11Иса: «Бу соьзлеримди баьриси де кабылламайдылар. Тек кимге бу куьш берилген – сол кабыллар+. 12Бир кесеклер аналарыннан уьйленмеге ярамай тувганлар, баскаларды аьдемлер соьйтип эткенлер, уьшиншилер Алладынъ Патшалыгы уьшин уьйленмеске унайдылар. Ким муны кабыл этип алса, солай этсин», – деди.

Иса саьбийлерге яхшылык тилейди

13•Оннан сонъ Исага, колын тийгистип, яхшылык тилесин деп, саьбийлерди аькелдилер. Сокталар болса оларды тыйдылар. 14Иса: «Койынъыз сабийлерди, оларга Мага келмеге шырмав этпенъиз, неге десе Алладынъ Патшалыгы сондайлардыкы», – деди+. 15Эм балалардынъ басларына колын салып, яхшылык тилеп, сол ерден кетти.

Байлык эм оьмирлик яшав

16•Сонъ бирев келип Исага: «Устаз, оьмирлик яшавды алар уьшин мага кайдай яхшылык этпеге керек?» – деп сорады+.

17Иса ога: «Неге Мага яхшылык акында сорайсынъ? Бир Алладан баска эш бирев де яхшы тувыл. Оьмирлик яшавга кирмеге суье болсанъ, Онынъ парызларын толтыр», – деди+.

18Ол: «Кайсыларды?» – деди.

Иса: «Аьдем оьлтирме, зиналык этпе, урлама, ялган шаатлык этпе, 19атанъ ман ананъды оьрметле, ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй», – деп яваплады.

20Яс Исага: «Булардынъ баьрисин де (бала шагымнан) толтыраман, мага энди де не етиспейди?» – деп сорады+.

21Иса ога: «Тамам болмага суьйсенъ, бар эм болган муьлклеринъди сат та, акшасын ярлыларга уьлестир, сонда коькте карызна табарсынъ. Оннан сонъ кел, Меним артымнан ызла», – деди+.

22Бу соьзлерди эситкенде, яс мыдах болып кетти; неге десе онынъ коьп муьлки бар эди.

23Сонда Иса сокталарына: «Сизге дурысын айтаман: бай аьдемге Алла Патшалыгына кирмеге кыйын. 24Энди де айтаман сизге: бай аьдемге Алла Патшалыгына кируьвден эсе, туьеге ийне коьзиннен оьтуьв тыныш», – деди.

25Оны эситкенде, сокталары бек сейирсинип: «Солай болса, ким куткарылмага болар экен?» – дедилер.

26Иса оларга карап: «Аьдемлерге бу этип болмас зат, ама Алла баьри затты этип болады», – деди+.

27Ол заманда Петер Оннан: «Мине биз баьри затты да калдырып, Сенинъ артынънан ызладык; а бизге оннан не болаяк?» – деп сорады+.

28Иса оларга: «Сизге дурысын айтаман: сиз, Меним артымнан барганлар, дуныя янъырганда, Аьдем Улы Оьзининъ мактавлы тагына олтырган заманда, Исраилдинъ он эки ырувына оьким этпеге он эки такка олтыраяксыз+. 29Меним атым уьшин уьйлерин, ага-инилерин, аьпте-синълилерин, атасын, анасын, пишесин, саьбийлерин, эгин ызанларын калдырган аьр бир аьдем, юз кере артык алаяк эм оьмирлик яшав да табаяк+. 30Ама алдыдагылардынъ коьбиси артта, арттагылардынъ коьбиси алдыда болаяк», – деди+.

20

Юзим бавдагы исшилер акында таварых

20^1«Алладынъ Патшалыгы эртенъ мен эртенъликте юзим бавына ялшылар алмага шыккан уьй иесине усайды. 2Ол исшилер мен, бир куьнге бирер динар тоьлемеге деп, ярасып, оларды оьзининъ юзим бавына йиберди.

3Уьшинши саьатке[*] ювыклаганда ол шыгып, майданда бос турган баска аьдемлерди коьрди. 4Оларга да: „Келинъиз сиз де Меним юзим бавыма, сизге тийислисин берермен“, – деди. Олар бардылар.

5Тагы да алтыншы эм тогызыншы саьатке[*] ювыклаганда шыгып соьйтип этти. 6Сонъында он биринши саьатке[*] ювык заманда шыгып, бос турган баска аьдемлер тапты да оларга: „Сав куьнди сиз мунда бос неге турасыз?“ – деди.

7Олар ога: „Бизди бирев де ялга алмаган“, – дедилер.

Уьйдинъ иеси оларга: „Сиз де меним юзим бавыма келинъиз, куллыгынъызга коьре мен тоьлермен“, – деди.

8Кас каралганда юзим бавынынъ иеси оьзининъ ис юргистуьвшисине: „Исшилерди шакыр да, сонъында келгенлерден баслап, бириншилерге дейим, олардынъ кыйын акларын бер“, – деди.

9Он биринши саьатлерде келгенлер бирер динар алдылар. 10Биринши болып келгенлер олардан коьп алармыз деп саклаган эдилер. Тек олар да бирер динар алдылар. 11Куллык акларын алганлай, олар уьйдинъ иесине разы болмаганларын айтып басладылар: 12„Бизден сонъ келгенлер бир саьат ислегенлер, а сен оларды бизи мен – куьннинъ кыздырувына тоьзип ислегенлер мен – тенъ эттинъ“, – дедилер.

13Юзимши олардынъ биревине яваплап: „Досым, мен мунда янъылыс этпеймен: сен мени мен бир динарга яраспаганма эдинъ? 14Оьзинъдикин ал да кет; мен бу арттагыларга да сага бергенимди бермеге суьемен. 15Мен оьзимнинъ акшамды суьйгенимше кулланмага эркин тувылманма? Йок десе меним юмартлыгым уьшин куьнлейсинъме?“ – деди.

16Арттагылар мине сондай алдыда, а алдыдагылар артта болаяклар»+.

Иса оьлип тирилеегин уьшинши кере билдиреди

17•Ерусалимге бара турганда Иса он эки соктасын йолдынъ бир янына шыгарып оларга:

18«Мине биз Ерусалимге бараятырмыз. Онда Аьдем Улы бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлерининъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирмеге оьким шыгараяклар.

19Оны маскаралап, камышыламага эм кашка кермеге баска миллетлилерге тапшыраяклар, тек Ол уьшинши куьнинде тирилеек», – деди+.

Зебедей улларынынъ тилеги

20•Сол заманда Зебедей улларынынъ анасы уллары ман Исадынъ касына келди. Ога бас ийип, тилеги бар экенин айтты+.

21Иса: «Сен не тилейсинъ?» – деди.

Кыскаяклы: «Меним бу эки улыма Патшалыгынъда бирине онъ янынъда, экиншисине сол янынъда олтырмага разылыгынъды бер», – деп тилек салды+.

22Иса явапка: «Не тилегенинъизди билмейсиз. Мен ишеек аяктан[*] ишпеге, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылмага боларсызба?»

Олар: «Болармыз», – дедилер+.

23Сонъ Иса оларга: «Элбетте, Мен ишеек аяктан ишеексиз, [Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылаяксыз]. А онъ янымда эм сол янымда олтырувга эркинлик беруьв Меним колымда тувыл. Ол орынлар Атам кимлерге аьзирлеген болса, соларга байыр», – деди.

24Муны эситип, калган он сокта эки кардашка ашувландылар. 25Иса оларды касына шакырып, булай айтты: «Сиз билесиз, миллетлердинъ басшылары халкты юмсайдылар, уьйкен аьдемлери де оларды бойсындырадылар. 26Сизинъ аранъызда сондайлар болмасын. Керисинше, сизинъ аранъызда уьйкен болмага суьйген – ыргатынъыз болсын+. 27Сизинъ аранъызда биринши болмага суьйген – кулынъыз болсын. 28Сондай болып Аьдем Улы да Оьзине куллык эттирер уьшин тувыл, Оьзи куллык этпеге, курман болып коьплерди куткарып, Оьзининъ янын бермеге келген»+.

Эки сокырдынъ коьзлери ашылады

29•Олар Ериходан шыкканда, коьп халк Исадынъ артыннан барды. 30Онда йолдынъ янында олтырган эки сокыр, Исадынъ оьтип бараятырганын эситип: «Даут Улы, Бийимиз, бизди языксын!» – деп кышкырып басладылар+.

31Халк болса, оларды тыйып, уьндетпеске шалысты, а олар: «Даут Улы, Бийимиз, бизди языксын!» – деп тагы да бек кышкырыкладылар.

32Иса токтап, оларды шакырып: «Мен сизге эткендей не зат тилейсиз?» – деп сорады.

33Олар: «Бийимиз! Коьзлеримиз ашылсын деп тилеймиз», – дедилер.

34Иса, языксынып, олардынъ коьзлерине тийди. Сол саьат сокырлардынъ коьзлери ашылдылар эм экеви де Онынъ артыннан кеттилер+.

21

Иса Ерусалимге киреди

21^1•Олар Ерусалимге ювыклап келип, Зейтун тавында орынласкан Бетпагей элине еткенде, Иса алдыга эки соктасын булай айтып йиберди:+
2«Алдынъыздагы элге барынъыз. Онда киргенлей, байланып турган эшекти эм онынъ касында баласын табарсыз. Оларды шешип, Мага алып келинъиз. 3Эгер ким де болсын бирев, неге соьйтип этесиз деп, сораса, „Олар Раббийге керек, Ол оларды тез артына йиберер“ деп, айтарсыз».

4Бу зат пайхамбар аркалы билдирилген соьзлер толтырылар уьшин болды. Ол булай айткан:+
5«Сионнынъ кызына[*]: „Мине патшанъ ана эшекке эм эшек баласына минип, ювас болып, сага келеятыр“ деп айтынъыз».

6Сокталар барып, Иса оларга айткандай, эттилер. 7Олар ана эшекти эм онынъ баласын аькелдилер, оларга абаларын юкледилер эм Иса абалардынъ уьстине олтырды. 8Коьп халк оьз абаларын йол уьстине яйдылар, баскалары, тереклерден бутаклар кесип, йол уьстине тоьсей эдилер. 9Алдыда барган халк та, арттан келгенлер де: «Дауттынъ Улына осанна![*] Раббийдинъ аты ман келеятырган муьбарек болсын! Аллаху-Таалага осанна!» – деп кышкырып бардылар+.

10Иса Ерусалимге киргенде, шахар козгалды эм баьриси: «Ким ди Ол?» – деп сорай эдилер.

11Халк: «Бу Галилеядагы Назареттен шыккан Иса Пайхамбар», – деп, яваплай эди+.

Иса Алла уьйиннен саьвдегерлерди кувады

12•Иса Алла уьйининъ каралдысына киргенлей, онда сатув-алув этуьвшилердинъ баьрисин де кувды, акша авыстырувшылардынъ сыпыраларын, коьгершин сатувшылардынъ олтыраларын авдарды+. 13Оларга: «„Меним уьйиме, дува уьйи деп аталар“ деп язылган, а сиз оны йолбасарлар отанына айландыргансыз!» – деди.

14Алла уьйининъ каралдысында Исадынъ касына сокырлар эм аксаклар келдилер, Ол да оларды савартты. 15Бас дин куллыкшылар ман дин аьлимлери болса, Ол эткен сейир ислерди эм Алла уьйининъ каралдысында саьбийлердинъ «Даут Улына осанна!» – деп кышкырганларын коьрип, ашувландылар+.

16Ога: «Олардынъ не айтып кышкырганларын эситесинъме?» – дедилер.

Иса болса олардан: «Аьше! Сиз бир заманда да „Яс саьбийлердинъ эм эмшектеги балалардынъ авызыннан Сен Оьзинъди мактаттынъ“ дегенди окымагансызба?» – деп сорады+. 17Сонъ оларды калдырып, шахардан шыкты да Бетхинийге барып конды+.

Курыган ынжыр тереги

18•Танъда шахарга кайтаятырганда, Иса аш болган эди+. 19Йол бойында Ол бир ынжыр терегин коьрди, касына келип, япыраклардан баска бир зат та таппаганда: «Муннан сонъ бир заманда да сенде емис болмасын!» – деди. Сол саьатлей ынжыр тереги курып калды+.

20Муны коьргенде сокталар: «Ынжыр тереги сол саьатлей калай курыды?» – деп сейирсиндилер.

21Иса оларга яваплап: «Сизге дурысын айтаман: шекленмей ынана болсанъыз, ынжыр терекке этилген мен калмай, бу тавга да: „Коьтерил де денъизге атыл!“ десенъиз, ол да болар+. 22Эгер дейим иманлы болсанъыз, дува ман не тилесенъиз де соны алаяксыз», – деди+.

Исадынъ куваты акында сорав

23•Иса Алла уьйининъ каралдысына келип уьйреткен вакытта, бас дин куллыкшылары ман халк аксакаллары Онынъ янына келип: «Сен буларды кайсы куват пан этесинъ? Сондай куватты Сага ким берген?» – деп сорадылар+.

24Иса оларга: «Мен де сизден бир зат сорайым. Оны мага айтсанъыз, Мен де сизге буларды кайсы куват пан этетаганымды айтарман. 25Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырувы кайдан эди: коьктен ме яде аьдемнен ме?» – деди.

А олар оьз ара булай соьйлестилер: «„Коьктен“, – десек, Ол бизге „Сонъ неге ога ынанмаган эдинъиз?“ – деп айтар,+
26А „Аьдемнен“, – десек, халктан коркамыз, Яхъяды олар баьри де пайхамбар деп санайдылар»+.

27Сонъ Исага явапка: «Билмеймиз», – деп явапладылар.

Ол да: «Мен де буларды кайсы куват пан этетаганымды сизге айтаяк тувылман», – деди.

Эки улдынъ акында таварых

28«Мунадай затка сиз не айтарсыз. Бир аьдемнинъ эки улы болган. Ол бириншисининъ янына барып: „Ясым, бар буьгуьн юзим бавымда исле“, – дейди.

29Ол десенъ: „Баралмаспан“– деп, сонъ артта оькинип, барады.

30Аталары экиншисининъ янына барып, ога да соьйтип тилейди. Улы явапка: „Барайым, бийим“, – дейди, ама бармай калады.

31Экевининъ кайсысы аталарынынъ тилегин толтырган?»

Ога: «Бириншиси», – дедилер.

Иса оларга: «Сизге дурысын айтаман: Алладынъ Патшалыгына ясакшылар ман каьхпелер сизден эсе алдыда барадылар. 32Неге десе Яхъя сизге тувра йол ман келгенде, сиз ога ынанмагансыз, ясакшылар ман каьхпелер ога ынанганлар. А сиз муны коьргенде де, сонъында да оькинип ога ынанмагансыз!»+

Яман юзимшилер акында таварых

33•«Тагы бир баска таварыхка тынъланъыз. Бир муьлк иеси юзим бавын олтыртады, тоьгерегине кора этеди, онда юзим эзгиш казып, каравылшыга бийиклев курады, сонъ бавды юзимшилерге ялга берип, тыс элге кетеди+. 34Емис йыюв заманы еткенде, онъыстан туьскен пайын алаяк болып, юзимшилерге оьзининъ кулларын йибереди. 35Юзимшилер онынъ кулларын ыслап, биревлерин тоьбелейдилер, экиншилерин оьлтиредилер, уьшиншилерин тас пан сыбалайдылар+. 36Ол тагы да алдынгыннан да коьп баска кулларын йибереди; оларга да солай этедилер. 37Сонда ол, „Улымнан уялырлар“ деп, оларга оьзининъ улын йибереди+.

38Ама юзимшилер онынъ улын коьрип, бирбирлерине: „Бу – муьлктинъ асабасы. Кел оны оьлтиреек, муьлк бизге калар“, – дейдилер+. 39Оны ыслап, бавдан тыска шыгарып, оьлтиредилер+. 40Энди юзим бавынынъ иеси келгенде, бу юзимшилерге не этер экен?»

41Олар Исага: «Ол яман аьдемлерди яман оьлтирер, юзим бавын да ога заманында емислерин берип тураяк баска юзимшилерге берер», – дедилер+.

42Иса: «Кие Язувларда: „Уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тас муьйистинъ негизин салган тасы болды. Бу – Раббий эткен ис, оны коьргенде сейирге каламыз,“ – деп язылганын сиз бир заманда да окымагансызба+?

43Сонынъ уьшин сизге айтаман: Алладынъ Патшалыгы сизден алынаяк, хайырын тийгистеек халкка берилеек.

44Сол тастынъ уьстине ким йыгылса – шашылар, а кимнинъ уьстине сол тас туьссе – эзилер».

45Бас дин куллыкшылар эм парисейлер Онынъ таварыхларын эситкенде, Ол оьзлерининъ акында айтканын анъладылар. 46Исады ысламага сылтав изледилер, ама халктан корктылар; неге десе халк Онынъ пайхамбар болганын билетаган эди+.

22

Неке кыюв тойдынъ акында таварых

22^1•Иса халкты таварыхлар ман уьйреткенин бардыра берди:+
2«Алладынъ Патшалыгы улына неке кыюв той эткен бир патшага усайды+. 3Ол оьзининъ кулларын неке кыюв тойга конакларды шакырмага деп йиберген, тек олар келмеге унамаганлар.

4Сонда ол: „Мине зияпетимди аьзирледим: бугаларым, асыраган бузавларым сойылган, баьри де аьзир, неке кыюв тойга келинъиз деп, конакларга билдиринъиз“, – дегенди айтып, баска кулларын йибереди.

5Олар болса, шакырувга эс бермей, кими сабанына, кими сатув-алувына кетедилер. 6Баскалары онынъ кулларын ыслап тоьбелейдилер эм оьлтиредилер+. 7Оны эситкенде, патша ашувланып, оьзининъ аскерин йибереди, кыянатшыларды оьлтиртеди, шахарларын да яктыртады+.

8Сонъ кулларына: „Той асы аьзир, а шакырылганлар ога тийисли болмадылар,+
9Сиз энди йоллар айкаскан ерлерге барынъыз, сонда кимди тапсанъыз да, баьрисин де неке кыюв тойга шакырынъыз“, – дейди. 10Соьйтип куллар, йолларга шыгып, баьри тапкан аьдемлерин: яманларды да, яхшыларды да йыядылар эм той уьйи конаклардан толады.

11Патша конакларга карамага кирип, онда той кийим киймеген бир аьдемди коьрип, 12Ога: „Дос! Той кийимсиз сен мунда калай киргенсинъ?“ – дейди. Киси уьндемейди.

13Ол заманда патша куллыкшыларына: „Онынъ колларын, аякларын байлап, тыс каранъалыкка тасланъыз. Онда аьдемлер йылап, тислерин кыршылдатаяклар“, – дейди+.

14Сога коьре, шакырылганлар коьп, сайланганлар аз».

Урым императорына ясак

15•Сонъ парисейлер кетип, Исады соьзлери мен кайтип ыслайык экен деп, кенъес эттилер+. 16Олар Исага оьзлерининъ сокталарын эм патша Иродтынъ аьдемлерин йиберип: «Устаз! Сен туьз соьзли болып, Алладынъ йолына туьз уьйреткенинъди билемиз. Ким де болсын онынъ ойлаганына эс бермейсинъ, неге десе кимге де болсын сога ярамага куьреспейсинъ+. 17Айт бизге: Сен кайтип ойлайсынъ? Кесарга[*] ясак тоьлемеге тийислиме яде тийисли тувылма?»+

18Иса болса олардынъ яман ниетлерин билип: «Неге сынайсыз Мени, экиюзлилер+? 19Ясакка берилетаган акшады Мага коьрсетинъиз», – деди. Исага бир динар аькелип бердилер. 20Иса: «Мунда кимнинъ суьврети эм кимнинъ аты язылган?» – деп сорады.

21«Кесардыкы», – дедилер.

Иса: «Солай болса, кесардыкын кесарга, Алладыкын Аллага беринъиз», – деди+. 22Муны эситкенлей, парисейлер сейирсинип, Исады калдырып кеттилер.

Тирилуьв акында сорав

23•Оьлгенлер тирилмес деп айтатаган садукейлер сол куьн Исага келип, булай деп сорадылар:+
24«Устаз! Муса (Тауратта): „Баласы болмай, ким оьлсе, кардашы онынъ пишесин алып, оьлген кардашы уьшин тукым тувдырсын“, – деп айткан+. 25Бизде ети кардаш бар эди. Бириншиси уьйленди, баласы болмай, пишесин экинши кардашына калдырып, оьлип кетти. 26Экиншиси де, уьшиншиси де, етиншисине дейим де соьйтип болды. 27Баьрисининъ артыннан хатын да оьлди. 28Солай болганда кыямет куьнинде сол хатын кайсысынынъ пишеси болаяк экен? Неге десе ол баьрисининъ де пишеси болган».

29Иса оларга явапка: «Не Кие Язувларды, не Алладынъ куьдиретин билмейсиз, онынъ уьшин янъыласыз. 30Неге десе тирилгеннен сонъ уьйленеек те, байга бараяк та тувыллар, олар Алладынъ коьктеги маьлеклериндей болаяклар. 31А оьлгенлердинъ тирилуьви акында Алладынъ сизге айтканын окымагансызба? 32Алла: „Мен Ибрагимнинъ, Исхактынъ эм Якуптынъ Алласыман“ деген. Алла оьлгенлердинъ тувыл, тирилердинъ Алласы», – деди.

33Халк соны эситкенде, Онынъ уьйретуьвине сейирсинди.

Энъ маьнели парыз

34•Парисейлер, Иса садукейлердинъ авызларын тыйганын эситкенлей, бирге йыйылдылар. 35Сонъ олардынъ бири, Таурат аьлими, Оны сынап: 36«Устаз! Тауратта энъ маьнели парыз кайсы?» – деп сорады.

37Иса ога: «„Раббий Алланъды буьтин юрегинъ, янынъ, акылынъ ман суьй“. 38Бу – биринши эм де энъ маьнели парыз. 39Экиншиси ога усайды: „Ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй“+. 40Савлай Таурат та, пайхамбарлардынъ окувлары да бу эки парызга негизленедилер»+.

Масих кимнинъ улы?

41•Парисейлер йыйылганда Иса: 42«Масихтинъ акында сиз кайтип ойлайсыз? Ол кимнинъ Улы?» – деп сорады.

Ога: «Дауттынъ», – дедилер+.

43Иса: «Аьше неге Даут, Кие Рух пан коьнъилленип, Ога „Бий“ дейди?» – деп сорады. – 44«Даут: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ янымда олтыр, деп айткан“, – деди+. 45Соны ман, Даут Оны „Бий“ деп атайтаган болса, Ол Дауттынъ улы калай болар?» 46Сонъ бир аьдем де Исага бир соьз де айталмады. Сол куьннен баслап бир аьдем де Ога сорав бермеге йигери батпады+.

23

Экиюзлилерге кайгы!

23^1•Сол заманда Иса халкка да, сокталарына да булай айтты: 2«Мусадынъ орнын дин аьлимлери мен парисейлер бийлегенлер. 3Сол себептен олардынъ сизге баьри де айтканларын этинъиз; тек олардынъ эткенлерин этпенъиз, неге десе олар бир затты айтадылар, а баска затты этедилер+. 4Олар, коьтерип болмастай, авыр юкти аьдемлердинъ аркасына юклейдилер, а оьзлери болса бармакларын да йыбырдатпага суьймейдилер.

5Олар баьри ислерин аьдемлер коьрсин деп этедилер, Таурат аятларын саклайтаган ерлерин[*] кенъейтедилер, абаларынынъ шашакларын тагы да узын этип тагадылар. 6Тагы да тойларда тоьрде, синагогларда энъ йогары орынларда олтырмага,+
7майданларда салам алмага, аьдемлердинъ оларга: „Устаз!“ деп айтканларын суьедилер.

8Сиз болса устазлар деп оьзинъизге айттырманъыз, неге десе сизде бир устаз – ялгыз Масих, сиз баьринъиз де кардашлар+. 9Ер юзинде биревге де атамыз деп айтпанъыз, неге десе сизинъ Атанъыз ялгыз бирев – Ол Коькте. 10Сиз „насихатшы“ деп те оьзинъизге айттырманъыз, неге десе сизинъ насихатшынъыз – ялгыз Масих.
11Сизинъ энъ уьйкенинъиз сизге ярдамшы болсын,+
12Неге десе оьзин-оьзи коьтеруьвши тоьменленеек, а оьзин-оьзи тоьменлетуьвши коьтерилеек+.

13Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Сиз Алла Патшалыгынынъ эсигин аьдемлердинъ юзине ябасыз: оьзинъиз де кирмейсиз, кирмеге суьйгенлерди де йибермейсиз.

[+
14Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Тул хатынлардынъ уьйлерин оьзинъизге байырлайсыз, коьзбайлавышка узын дувалар окыйсыз. Сол затлар уьшин катырак шуьшинъизге еткерилеексиз.]

15Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Бир аьдемди де болса дининъизге доьндирер уьшин, ер мен денъизди оьтип куьресесинъиз, ол доьнсе, оны оьзинъизден эки кере яман, яханемлик аьвлети этесиз.

16Кайгы сизге, сокыр етекшилер! Сиз: „Аьдем Алла уьйи мен ант этсе, анты маьнесиз болады; сол Алла уьйининъ алтыны ман ант этсе, ол антын толтырмага борышлы“, – дейсиз+. 17Акылсызлар эм сокырлар! Кайсысынынъ маьнеси уьйкен: алтыннынъ ма, алтынды кие эткен Алла уьйининъ ме? 18Тагы да: „Аьдем курман этилуьвши ер мен ант этсе, анты маьнесиз болады, онынъ уьстинде болган курман ман ант этсе, ол антын толтырмага борышлы“, – дейсиз. 19Акылсызлар эм сокырлар! Кайсысынынъ маьнеси уьйкен: курманнынъ ма, курманды кие эткен курман этилуьвши ердинъ ме? 20Курман этилуьвши ер мен ант эткен оны ман да, онда болган баьри зат пан да ант этеди. 21Алла уьйи мен ант эткен де оны ман да, онда яшаган Алла ман да ант этеди. 22Коьк пен ант эткен Алладынъ тагы ман да, онда олтырган Алла ман да ант этеди.

23Кайгы сизге, дин аьлимлери мен парисейлер! Неге десе ялбуздынъ[*], коныхрайдынъ, зерединъ[*] оныншы пайын зекятка бересиз, а Тауратта энъ маьнели болган затларды: аьдилликти, рагимликти, иманды муткансыз. Бу затларды этпеге, калган затларды да коймаска тийислисиз. 24Сокыр етекшилер! Сиз ширкейди суьзуьвшилер, туьеди савлай ютасыз!

25Дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Кайгы сизге! Аяктынъ эм тепшектинъ тысын тазалайсыз, ама олардынъ иши урлавга эм непсукарлыкка толып турады. 26Сокыр парисей! Энъ алдын тепшек пен аяктынъ ишиндегин тазала, оннан сонъ олардынъ тыслары да таза болар.

27Дин аьлимлери мен парисейлер, экиюзлилер! Сизге кайгы! Сиз тысыннан аьруьв болып коьринген, ишлери болса ширген суьеклерден эм аьр туьрли кирли заттан толган, агартылган кабырларга усайсыз+. 28Сиз де соьйтип тысынъыздан аьдемлерге туврашыл болып коьринесиз, ишинъиз болса экиюзлиликтен эм йорыксызлыктан толган.

29Кайгы сизге, дин аьлимлер мен парисейлер, экиюзлилер! Сиз пайхамбарларга аьруьв кабырлар ясайсыз, туврашыл аьдемлердинъ эстеликлерин ярастырасыз. 30„Биз аталарымыздынъ заманында яшаган болсак, пайхамбарлардынъ канларын тоьккенлерге йолдас болмас эдик“, – дейсиз+. 31Соны ман сиз пайхамбарларды оьлтиргенлердинъ уллары болганлыгынъызга оьзинъиз шаатлык этесиз. 32Ал аьше, аталарынъыздынъ баслаган ислерин тамамланъыз!

33Эй, сиз, йыланлар, увлы йыланнынъ тувдыклары! Сизди яханемге туьсиреек оькимнен калай кашып кутыларсыз+? 34Сол себептен Мен сизге пайхамбарларды, акыллы аьдемлерди, дин аьлимлерди йиберемен. Сиз олардынъ бир кавымларын оьлтиресиз, кашка кересиз, баскаларын синагогларынъызда тоьбелейсиз эм шахардан шахарга кувасыз;+
35соны ман ер юзинде тоьгилген савлай туврашыллардынъ канлары, туврашыл Абилдинъ каныннан баслап, Алла уьйи эм курман этилуьвши ердинъ арасында оьлтирилген Берекья улы Зекерьядынъ канына дейим шуьш сизинъ басынъызга келеек+. 36Сизге дурысын айтаман: бу затлардынъ баьриси уьшин шуьш бу несилдинъ басына келеек.

37•Ай, Ерусалим, Ерусалим! Пайхамбарларды оьлтиресинъ эм сага йиберилгенлерге тас атасынъ. Кус балапанларын канатларынынъ астына йыйгандай, Мен де сенинъ балаларынъды йыймага неше кере ымтылдым, а сен унамадынъ+. 38Мине бу уьйинъиз сизге бос калдырылады. 39Сизге айтаман, „Раббийдинъ аты ман Келеятырган муьбарек болсын!“ – деп айтканга дери, Мени коьреек тувылсыз»+.

24

Ахырзаманнынъ нышанлары

24^1•Сонъ Иса Алла уьйининъ каралдысыннан шыгып кетеятырганда, Онынъ сокталары сол уьйдинъ меканларын коьрсетер уьшин, касына келдилер. 2Иса: «Булардынъ баьрин де коьресизбе? Сизге дурысын айтаман: мунда тас уьстинде тас та калмаяк, баьриси де шашылаяк», – деди+.

3Ол Зейтун тавынынъ бавырында олтырган заманда, сокталар оьзлери ялгыз Онынъ касына келип: «Бизге айттага, бу затлар кашан болаяк эм Сенинъ келуьвинъ мен бу оьмирдинъ ахыры кайдай нышан ман белгиленеек?» – деп тиледилер.

4Иса явапка булай деди: «Сак болынъыз, ким де болсын бирев сизди адастырмасын+. 5Неге десе коьплер Меним атым ман: „Масих менмен“, – деп келееклер эм коьплерди адастыраяклар. 6Согыслардынъ давысларын, согыслардынъ хабарларын эситерсиз. Каранъыз, коркпанъыз, неге десе бу затлар болмага керек, тек бу аьли де заманнынъ ахыры тувыл. 7Миллет – миллетке, патшалык – патшалыкка коьтерилеек, туьрли ерлерде ашлыклар эм ер сенъкилдевлер болаяк+. 8Булардынъ баьриси де азаплардынъ биринши белгилери.

9Сол заманда сизди азапка берееклер, оьлтирееклер эм де Меним атым уьшин сизди баьри миллетлер коьрип болмаяклар+. 10Сол заманда коьплер йолдан таяяклар, бир бирлерин сатаяклар эм бир бирлерин коьрип болмаяклар+. 11Коьп ялган пайхамбарлар шыгаяклар, коьплерди адастыраяклар+. 12Йорыксызлык коьбейген сайын коьплерде суьйим сувыяк. 13Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+. 14Эм де Алла Патшалыгынынъ бу Ийги Хабары буьтин дуныяда баьри миллетлерге шаатлыкка билдирилеек. Сол заман оьмирдинъ ахыры болаяк+.

15•Соьйтип, Даниял пайхамбар айткан, аьлеклик аькелеек шийкендирген заттынъ кие ерде турганын коьргенинъизде – окувшы анъласын! – 16сол вакытта Юдеядагылар тавларга кашсынлар. 17Ким уьйининъ тоьбесинде болса, уьйиндеги затларды алар уьшин тоьменге туьспесин+. 18Ким кырда болса, абасын алар уьшин кери кайтпасын. 19Сол куьнлерде авыраяклы хатынлар ман бала эмгисткен аналарга бек кыйын болаяк+. 20Кашкынлыгынъыз кыста яде шабат куьн болмасын деп, дува этинъиз. 21Неге десе ол заманда дуныядынъ басыннан алып соьлеге дейим болмаган, муннан сонъ да болмаяк уллы кайгы келеек+. 22Сол куьнлер кыскартылмаган болса, бир аьдем де куткарылмас эди. Ама сайланганлар уьшин сол куьнлер кыска этилинеек+. 23Сол вакытта ким болса да сизге: „Масих мине мунда!“ яде „Масих онда!“ – десе, ынанманъыз+. 24Неге десе ялган масихлер эм ялган пайхамбарлар шыгаяклар. Амал болса, сайланганларды да адастырув уьшин уллы нышанлар коьрсетип, аьжейип ислер этееклер+. 25Каранъыз! Мен сизге алдыдан айттым+.

26Сонынъ уьшин: „Мине, Ол шоьлде“ деселер, шыкпанъыз. „Мине, Ол уьй ишинде“ деселер, ынанманъыз. 27Неге десе айындырык куьнтувардан келип, куьнбатарда да коьрингендей, Аьдем Улынынъ келгени де солай ок болаяк+.

28Илес кайда болса, кувалдылар да сонда йыйылар+.

29•Сол кайгылы куьнлерден сонъ ок, куьн каранъаланаяк эм ай оьзининъ ярыклыгын бермеек. Юлдызлар коьктен туьсееклер, коьктеги куьшлер шайкалаяклар+.

30Сол вакытта коькте Аьдем Улынынъ нышаны коьринеек эм баьри ер уьстиндеги ырувлар йылаяклар. Олар коьктеги булытлардынъ уьстинде куьдирети эм уллы данъкы ман келеятырган Аьдем Улын коьрееклер+. 31Ол Оьзининъ маьлеклерин уьйкен давыслы зурна ман йибереек; олар Онынъ сайлаганларын дуныядынъ доьрт ягыннан, коьктинъ бир шетиннен ана бир шетине дейим йыяяклар»+.

Ынжыр теректинъ дериси

32•«Ынжыр теректен дерис алынъыз: онынъ бутаклары юмсайып, япыраклар йибергенде, энди яз ювыклаганын билесиз. 33Соьйтип, сиз де бу затлардынъ баьри де болатаганларын коьргенде, (сол заман) ювыкта, эсик алдында, экенин билинъиз. 34Сизге дурысын айтаман: бу несил йогалып кетпей, бу затлардынъ баьриси болаяк+. 35Коьк пен ер йогалып кетерлер, тек Меним соьзлерим йогалмаслар»+.

Куьни эм саьати белгисиз

36•«Сол куьннинъ эм саьаттинъ акында бирев де билмейди: не коьктеги маьлеклер, не Улы, тек Ата биледи. 37Нухтынъ куьнлери калай болган болса, Аьдем Улынынъ келгени де солай ок болаяк+. 38Нух кемеге минген куьнге дейим, аьдемлер сав дуныяды сув алаяктан алдын ашадылар, иштилер, хатын алып, киевге бардылар. 39Сав дуныяды сув алып, баьрисин де йок эткенге дейим, аьдемлер келеекте не болаягы акында ойланмадылар. Аьдем Улы келгенде де сосындай болаяк+. 40Ол заманда эки аьдем далада болаяк: бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк. 41Эки хатын туьйирмен тартып тураяк: бири алынаяк, экиншиси калдырылаяк.

42Сонынъ уьшин сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе Раббийинъиздинъ кайсы саьатте келеегин билмейсиз+. 43Ама муны билинъиз: эгер уьйдинъ иеси урлавшыдынъ кайсы заманда келеегин билген болса, уйкламай сак болып, уьйин тонатпас эди+. 44Сол себептен сиз де аьзир болып турынъыз, неге десе Аьдем Улы сиз куьтпеген вакытта келер+.

Сенимли эм сенимсиз кул

45•Сенимли эм акыллы кул ким экен? Ол – бийи ыргатларына тамадалык этип, заманында оларга ас уьлестирмеге деп салган кул. 46Бийи келип, кулын солай ислегенлей тапса, сол кул – бактылы+. 47Сизге дурысын айтаман, бийи ога буьтин мал-муьлкине тамадалыкты тапшырар. 48Ама сол кул, огырсыз болганнан себеп, ишиннен „Бийим тезден келмес“ деп,+
49оьзининъ йолдасларын тоьбелеп, ишкишилер мен ашап, ишип басласа, 50сол кулдынъ бийи, ол куьтпей турган куьнде эм ойламаган саьатте келер, 51оны бек каты язалар эм экиюзлилер мен бирдей этер. Онда йылав эм тислерди кыршылдатув болар»+.

25

Он кыз акында таварых

25^1«Сол заманда Алладынъ Патшалыгы, шыракларын алып, киевдинъ алдына шыккан он кызга усаяк+. 2Олардынъ бесеви акыллы эм бесеви акылсыз болганлар. 3Акылсызлары шыракларын алып, шыракмай алмага мутканлар, 4Акыллылары болса, шыраклары ман бирге шыракмай алдылар. 5Киев кешиккен себепли, баьриси де калгый турып, уйклап калдылар+.

6Туьннинъ ортасында: „Киев келеди, шыгынъыз онынъ алдына!“ – деп кышкырган давыс эситилди. 7Кызлар баьриси де турып, шыракларын туьзеттилер.

8Акылсызлары акыллыларына: „Бизге майынъыздан беринъиз, бизим шыракларымыз соьнедилер“, – деп тилеп басладылар.

9Акыллылар болса: „Йок!“ – деп явапладылар. „Эгер берсек, сизге де, бизге де етеек тувыл, оннан да сатувшыларга барып оьзинъизге сатып алынъыз“.

10Олар шыракмай сатып алмага кеткенде, киев келип, оны ман акыллы кызлар да тойга кирдилер, эсиклер де киртленди+.

11Сонъ акылсыз кызлар да келип: „Бийимиз! Бийимиз! Аш бизге“, – дедилер+.

12Ол оларга явапка: „Сизге дурысын айтаман: танымайман сизди“, – деди+.

13Соны ман сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе (сол заманнынъ) кайсы куьн, кайсы саьатте келеегин билмейсиз»+.

Талантлар[*] акында таварых

14•«Сол заман йолга шыга турып, кулларын шакырып, оларга муьлкин аманатлаган кисиге усаяк. 15Усталыгына коьре, бирине бес талант, экиншисине эки, уьшиншисине бир талант берди, оьзи сол саьат атланды. 16Бес талант алган барып, оларды хайырлы иске яратып, баска бес талант алды. 17Тамам сондай этип, эки талант алган тагы да эки талант косты. 18Бир талант алган, барып, оны ерге казып коьмди.

19Коьп заман озганнан сонъ сол куллардынъ бийи кайтып келгенде, оларга берилген акшалар акында эсаплавды сорады+. 20Бес талант алган келип, баска бес талантты коьрсетип: „Бийим, сен мага бес талант берген эдинъ, мине оны тагы бес талантка оьстирдим“, – деди.

21Бийи ога: „Аьперим! Сен яхшы эм сенимли кулсынъ. Аз муьлкте сенимли болгансынъ, сени коьп муьлкке бас этип саларман. Бийинънинъ куванышына косыл!“ – деди+.

22Сондай болып, эки талант алган да келип: „Бийим, сен мага эки талант берген эдинъ, мине мен оны тагы эки талантка оьстирдим“, – деди.

23Бийи ога: „Аьперим! Сен яхшы эм сенимли кулсынъ. Аз муьлкте сенимли болгансынъ, сени коьп муьлкке бас этип саларман. Бийинънинъ куванышына косыл!“ – деди.

24Бир талант алган да келип: „Бийим, сен каты аьдем болганынъды, шашпаган еринънен оратаганынъды, тоькпеген еринънен йыйнайтаганынъды билетаган эдим. 25Сол себептен коркып, сенинъ талантынъды аькетип ерге коьмдим, мине акшанъ“, – деди.

26Бийи ога явап берип: „Ай, яман, эриншек кул! Мен шашпаган еримнен органымды, тоькпеген еримнен йыйганымды сен биле эдинъ+. 27Сога коьре меним акшамды саьвдегерлерге бермеге керек эдинъ, мен кайтканда оны хайыры ман алар эдим. 28Энди оннан талантты алынъыз да он таланты болганга беринъиз. 29Неге десе кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ол моллыкта болар, кимде йок, соннан азы да тартылып алынар+. 30Яравсыз кулды тыска, каранъага, йылав ман тислерди кыршылдатув болган ерге атынъыз“, – деди»+.

Халклардынъ уьстине оьким

31«Аьдем Улы Оьзининъ данъкы эм кие маьлеклери мен келген заманда, Ол Оьзининъ данъклы тагына олтыраяк+. 32Сонъ Онынъ алдына баьри миллетлер йыйылаяклар. Ол оларды, койшы койларды текелерден айыргандай, бир бирлериннен айыраяк+. 33Койларды Оьзининъ онъ янына, текелерди сол янына салар.

34Ол заманда Патша Оьзининъ онъ янындагыларга: „Келинъиз, Атамнынъ муьбарек куллары, дуныя яратылганнан бери сизге аьзирленип турган Патшалыкка ие болынъыз+. 35Неге десе Мен аш болганымда, Мага ас бердинъиз; сувсаган заманымда, сув бердинъиз; йолавшы болганымда, Мени конакка алдынъыз;+
36яланъаш болганымда, Мени кийиндирдинъиз; авырганымда, Мени карадынъыз; тутнакта болганымда, Мага келдинъиз“, – деп айтаяк+.

37Сол заманда туврашыллар Ога явапка: „Раббий! Биз Сени аш болып кашан коьрип ас иширгенмиз? Не де сувсаганынъды коьрип, сув бергенмиз? 38Биз Сени йолавшы болып кашан коьрип, конакка алганмыз, не де яланъаш болып коьрип, кийиндиргенмиз? 39Биз Сени авырып яде тутнакта болып кашан коьрип, Сага келгенмиз?“ – деп айтаяклар.

40Патша да оларга явапка: „Сизге дурысын айтаман: сиз Меним энъ кишкей иман кардашларымнынъ бирине не эткен болсанъыз, соны Мага эткенсиз“, – деп айтаяк+.

41Сонъ сол янындагыларга: „Кетинъиз Меним касымнан, наьлетлер, ибилис пен онынъ маьлеклерине аьзирленген оьмирлик отка!+
42Неге десе Мен аш болганымда, Мага ас бермединъиз; сувсаган заманымда, сув иширмединъиз; 43йолавшы болганымда, Мени конакка алмадынъыз; яланъаш болганымда Мени кийиндирмединъиз; авырганымда эм тутнакта болганымда, Мага келмединъиз“.

44Сол заманда олар да: „Раббий! Биз Сени аш болып, не де сувсап, не де йолавшы болып, не де яланъаш болып, не де авырып, не де тутнакта болып кашан Сага ярдамласпаганмыз?“– деп айтаяклар.

45Сол заманда Ол: „Сизге дурысын айтаман: сиз муны энъ кишкейлердинъ бирине этпегенинъиз себепли, оны Мага этпегенсиз“, – деп айтаяк+.

46Сонъ булар оьмирлик азапка, туврашыллар болса оьмирлик яшавга алынарлар».

26

Дин куллыкшылары Исады оьлтирмеге ойлайдылар

26^1•Иса савлай бу соьзлерди тамамлаганнан сонъ, Оьзининъ сокталарына:
2«Эки куьннен сонъ Пасха байрам болаягын билесиз, ол заманда Аьдем Улы кашта керилмеге берилеек», – деди.

3Сол куьнлерде бас дин куллыкшылары, дин аьлимлери эм халктынъ аксакаллары Каяпа атлы бас дин куллыкшыдынъ уьйинде йыйылдылар. 4Исады аьйлелик пен ыслап, оьлтирмеге деп, кенъес эттилер. 5Ама: «Бу зат байрам куьнлеринде болмасын, халк козгалмага болаяк», – деп токтастылар.

Бетхинийде Исага май ягув

6•Иса Бетхинийде авыр тери маразлы болган Шимоннынъ уьйинде эди+. 7Сонда, ак мермер савыт пан баалы, аьруьв ийисли май алып, Онынъ касына бир хатын келди. Иса янтайып турган заманда, хатын майды Онынъ басыннан аягына куйды.

8Муны коьрип, Онынъ сокталары: «Неден керек бу майды зыраф этпеге? 9Оны уьйкен баага сатып, акшасын ярлыларга уьлестирмеге болаяк эди», – деп ашувландылар.

10Иса не айтканларын билип, оларга: «Бу хатынды неге юншытасынъыз, ол Мага огырлы ис иследи. 11Ярлылар аьр заман да сиз бен бирге болаяклар, а Мен сиз бен аьр заман болмаякпан+. 12Бу аьруьв ийисли майды кевдеме куйып, ол Мени коьмуьвге аьзирледи+. 13Сизге дурысын айтаман: Ийги Хабар дуныядынъ кайсы ерине яйылса, сонда бу хатыннынъ не эткени де айтылар, оьзи де эске туьсирилер», – деди+.

Юда Исады сатады

14•Сол заманда он экидинъ бири – Юда Искариот деген – бас дин куллыкшыларга барып:+
15«Эгер мен Оны колынъызга берсем, сиз мага не берерсиз?» – деди. Олар ога отыз куьмис санап бердилер. 16Оннан сонъ Юда, Исады олардынъ колларына бермеге онъайлы кезуьв излеп баслады.

Сонъгы ас

17•Сокталар ашыткысыз оьтпек байрамынынъ биринши куьнинде Исага келип: «Пасха асын каерде аьзирлегенимизди суьесинъ?» – деп сорадылар.

18Иса сокталарына: «Шахарда мунадай бир аьдемге барынъыз, ога: „Устаз энди заманым ювыклады эм Пасхады сокталарым ман бирге сенинъ уьйинъде байрамлаякпан, дейди“, – деп айтынъыз». 19Сокталар, Иса оларга кайтип буйырган болса, соьйтип Пасха асын аьзирледилер.

20Кеш болганда, Иса келип, он эки соктасы ман сыпырадынъ янына янтайды. 21Олар ас ишип турганда: «Сизге дурысын айтаман: биринъиз Мени сатаяк», – деди+.

22Сокталары бек кайгырып, бирисининъ артыннан бириси Оннан: «Мен боларманма, Раббий?» – деп, сорап басладылар.

23Ол болса явапка: «Колындагы оьтпекти Мени мен тепшекке малган – сатаяк Мени. 24Аьдем Улы, Онынъ акында язылгандай, сол йол ман барады, ама Аьдем Улын сатаяк аьдемге кайгы! Ол аьдем тувмаган болса, яхшы болар эди»+.

25Сол заман Оны сатаяк Юда да: «Мен боларманма, Устаз?» – деп сорады.

Иса ога: «Сен айттынъ», – деди.

26•Олар ас ишип турганда, Иса колына оьтпекти алды, шуькир айтып, сындырды эм сокталарына берип: «Алынъыз, ашанъыз, бу – Меним шаркым», – деди+. 27Сонъ Ол аякты алды, шуькир дувасын этип, оны сокталарына берди де: «Бу аяктан баьринъиз де ишинъиз. 28Бу – Меним каным, ол, куьналары кеширилсин деп, коьплер уьшин тоьгилип, янъы антласувды беркитер. 29Сизге айтаман: Мен Атамнынъ Патшалыгында сизи мен янъысын ишер куьниме дейим, бу юзим емисиннен этилгенди энди ишеек тувылман», – деди.

30Зикир шалганнан сонъ, олар Зейтун тавына йолландылар+.

Иса Петердинъ Оннан басын алаягын билдиреди

31•Сол заман Иса сокталарына: «Бу туьнде Меннен себеп баринъиз де йолдан таяяк, неге десе „Койшыды оьлтирермен эм суьруьвдеги койлар таралар“ деп, язылган+. 32Тирилгеннен сонъ, Мен сизден алдын Галилеяга барарман», – деди+.

33Петер Ога явапка: «Баьриси йолдан тайса да, Мен бир заманда да таймам», – деди.

34Иса ога: «Сага дурысын айтаман: бу кеше, кораз кышкырганша, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ».

35Петер Ога: «Мага Сени мен оьлмеге керекли болса да, Сеннен эш басымды алмам», – деди. Калган сокталар да солай айттылар+.

Иса Гатшеманей бавында

36•Иса сокталары ман Гатшеманей атлы ерге келди де: «Мен барып, онда дува эткенше, булайда олтырып турынъыз», – деди. 37Оьзи мен бирге Петер мен Зебедейдинъ эки улын алып кетти, кайгылы болып, коьнъили бузылып баслады+. 38Иса оларга: «Яным бек кайгылы, бу кайгы Мени оьлтиреди. Мунда калынъыз эм Мени мен уяв болып турынъыз», – деди+.

39Бираз алдыга кетип, эт бетиннен йыгылып: «Атам! Амал болса, бу ашы аяк Меннен кери болсын, ама баьри зат та Мен суьйгенше тувыл, Сен суьйгенше болсын», – деп, дува этти+.

40Сокталарына кайтып келгенде, уйклап турганларын коьрди эм Петерге: «Сиз Мени мен бир саьат уйкламай туралмадынъыз ба? 41Азгырувга туьспес уьшин уяв болып турынъыз, дува этинъиз. Ян кайратлы, ден карувсыз», – деди+.

42Ол тагы кетип: «Атам! Мен оны ишпей, бу аяк Меннен кери кетпеге амал йок болса, Сенинъ буйырыгынъ болсын», – деп, дува этти+.

43Кайтканда, Ол тагы да уйклап яткан сокталарын коьрди: неге десе олардынъ коьзлерин уйкы баскан эди. 44Тагы да оларды калдырып, шетке шыгып, сол соьзлерди айтып, уьшинши кере дува этти.

45Сонъ сокталарына келип: «Сиз энди де уйклайсызба эм тыншаясызба? Саьат ювыклады. Мине Аьдем Улы куьналылардынъ колына берилеятыр!+
46Турынъыз, кетеек! Мине Мени саткан келди!» – деди.

Иса ысланады

47•Иса айта турганнынъ арасында, он экидинъ бириси Юда келди. Онынъ янында бас дин куллыкшыларыннан эм халктынъ аксакалларыннан йиберилген, кылышлар эм казыклар ман савытланган коьлем халк та бар эди+. 48Исады саткан: «Кимди оьпсем, Оны ысланъыз», – деп оларга белги берген эди. 49Сол саьат Исага янасып: «Салам, Устаз!» – деп, Оны оьпти.

50Иса ога: «Дос, сен не уьшин келген болсанъ, соны эт», – деди. Сол саьат олар янасып, колларын салып, Исады ысладылар. 51Сонда Иса ман болганлардынъ бири колын коьтерип, кылышын шыгарды, бас дин куллыкшыдынъ кулын согып, онынъ кулагын шапты+. 52Сол заманда Иса ога: «Кылышынъды орнына сал, неге десе кылыш алганлар баьриси де кылыштан оьлерлер+. 53Мен Атамнан тилесем, Ол Мага он эки легионнан[*] да артык маьлек йибермес эдиме деп ойланасызба? 54Соьйтип болмага керек деген Кие Язувлар сонъ калай толтырылаяк?» – деди.

55Сол кезуьвде Иса халкка: «Сиз йолбасарга шыккандай, Мени ысламага кылышлар эм казыклар ман шыктынъыз! Мен аьр куьн Алла уьйининъ каралдысында олтырып, сизди уьйретип турганда, сиз Мени ысламадынъыз», – деди+. 56Бу баьри де пайхамбарлардынъ язганлары толар уьшин болган эди. Сол ок заман сокталардынъ баьриси де, Оны калдырып, каштылар+.

Иса межлис алдында

57•Исады ыслаган кисилер Оны бас дин куллыкшысы Каяпага аькелдилер. Онда дин аьлимлери мен аксакаллар йыйылган эдилер. 58Петер болса эректен карап, Онынъ ызыннан бас дин куллыкшыдынъ каралдысына дейим барды, сонъ, ахырын коьрер уьшин ишине кирип, каравылшылар ман бирге олтырды.

59Бас дин куллыкшылар эм савлай межлис Исады оьлтирмеге тапшырув уьшин Ога карсы ялган шаатлыклар излей эдилер. 60Ама коьп ялган шаатлар алдыга шыксалар да, излегенлерин табалмадылар. Сонъында эки ялган шаат алдыга шыгып: 61«Ол Алладынъ уьйин бузып, оны уьш куьннинъ ишинде куралаякпан деп айткан эди», – дедилер+.

62Сол заманда бас дин куллыкшы турып, Ога: «Бир явап бермеексинъме? Булардынъ Сага карсы эткен шаатлыклары неди?» – деп сорады+. 63Ама Иса уьндемеди. Сонъ бас дин куллыкшысы Ога: «Яшав беруьвши Алла ман Сага ант эттиремен, айт бизге: Алладынъ Улы Масих Сенсинъме?» – деди.

64Иса ога: «Сен айткандай. Ама Мен сизге айтаман: муннан ары Аьдем Улынынъ Куьдиретлидинъ[*] онъ янында олтырганын эм коьктеги булытлардынъ уьстинде келгенин коьрерсиз», – деди+.

65Сол заманда бас дин куллыкшысы оьзининъ кийимлерин йыртып: «Ол ассылык этеди! Бизге тагы да кайдай шаатлар керек экенлер? Мине Онынъ ассылык эткенин энди оьзинъиз эситтинъиз!+
66Энди не айтарсыз?» – деди.

А олар явапка: «Ол оьлимге тийисли!» – деп бакырыстылар.

67Сонъ, Онынъ бетине туькирип, соктылар, баскалары да ягына шалып: 68«Эй, Масих! Пайхамбарлык эт, айт бизге, Сени ким сокты?» – дедилер.

Петер Исадан басын алады

69•Петер тыста, каралдыда олтырып турганда, бир таьвке кыз келип ога: «Сен де галилеяшы Иса ман бирге эдинъ», – деди.

70Ама Петер баьрининъ алдында: «Сенинъ не айтканынъды билмеймен», – деп, Исадан басын алды.

71Петер капы алдына шыкканда, оны баска таьвке кыз коьрип: «Бу да Назаретши Иса ман эди», – деди.

72Петер тагы да: «Ол аьдемди танымайман», – деп ант этип, Исадан басын алды.

73Бир неше заманнан сонъ, сол ерде турганлар Петерге ювык келип: «Шексиз сен де олардансынъ, неге десе соьйлевинъ де коьрсетип турады», – дедилер.

74Сол заманда Петер: «Ол аьдемди танымайман», – деп карганып, ант этип баслады.

Сол саьат кораз кышкырды. 75Петер Исадынъ ога, «Кораз кышкырганша, сен Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ» деп, айткан соьзлерин эсине туьсирди эм тыска шыгып, оьксип йылады+.

27

27^1•Танъ атканда баьри бас дин куллыкшылар ман халктынъ аксакаллары Исады оьлтирмеге деген токтас алдылар. 2Исады байлап, тоьре Пилатка аькетип бердилер+.

Юда оьзин оьзи асады

3-4•Исады саткан Юда, Ога оьким шыгарылатаганын коьрип, оькинип, отыз куьмисти бас куллыкшыларга эм аксакалларга кайтарып: «Туврашыл бир Аьдемнинъ канын сатып, куьналы болдым», – деди.

Олар Юдага: «Бизим онда не ишимиз бар? Оьзинъ кара», – дедилер.

5Юда куьмислерди Алла уьйинде ерге таслап, шыгып кетти де оьзин оьзи асты.

6Бас дин куллыкшылар куьмислерди алып: «Кан ишкен бу куьмислерди Алла Уьйининъ казнасына салмага тийисли тувыл», – дедилер+. 7Кенъес этип, сол акшага, онда тыс элден келген аьдемлерди коьмуьв уьшин, шоьлмекшидинъ данъылын сатып алдылар. 8Сонынъ уьшин бу данъыл буьгуьнге дейим «Канлы данъыл» деп аталады. 9Соьйтип, Еремия пайхамбардынъ: «Олар отыз куьмис акшады – Исраил халкы сол Аьдем уьшин берген баады – алдылар+. 10Раббийдинъ мага айтканынша, „сол акшады шоьлмекшидинъ данъылы уьшин бердилер“ дегени толтырылды».

Иса тоьре Пилаттынъ алдында

11•Иса тоьрединъ алдында турды. Тоьре Ога: «Сен Ювыт Патшасысынъма?» – деп сорады.

Иса ога: «Сен айткандай», – деди+.

12Бас дин куллыкшылар ман аксакаллар Оны айыплаган да, Ол бир явап та бермеди. 13Пилат Ога: «Сени калай коьп шуьшлеп шаатлык эткенлерин эситесинъме?»+
14Иса онынъ бир соьзине де явап этпеди, тоьре ога бек сейирсинди.

15•Халктынъ тилеги мен аьр Пасха байрамга тоьрединъ тутнакта олтырганлардынъ бирисин босататаган аьдети бар эди. 16Сол вакытта олардынъ Барабба деген бир белгили кыянатшысы тутнакта олтыра эди. 17Олар йыйылганда, Пилат: «Мен сизге кимди босатсам суьесиз – Бараббады ма яде Масих атлы Исады ма?» – деди. 18Неге десе Пилат олардынъ Исады куьншилик пен ыслап бергенлерин билетаган эди+.

19Пилат оьким еринде олтырып турган заманда, хатыны ога: «Ол туврашыл Аьдемге бир зат этпе, неге десенъ мен бу кеше туьсимде Онынъ уьшин коьп кыйналганман», – деп айтып, аьдем йиберген.

20Ама бас дин куллыкшылар ман аксакаллар: «Бараббады босат, Исады оьлтирт», – деп тилемеге халкты козгадылар+.

21Сол заманда тоьре оларга: «Сиз экевининъ кайсысын эркин этсем суьесиз?» – деп сорады.

Олар «Бараббады», – дедилер.

22Пилат оларга: «Солай болса Масих атлы Исага мен не этейим?» – деди.

Баьри де: «Кашка керилсин!» – дегенди айттылар. 23Тоьре: «Не уьшин? Ол не яманлык эткен?» – деди. Олар: «Кашка керилсин!» – деп оннан да бек кышкырыстылар+.

24Пилат не этсе де болмаягын, козгалув уьйкен болып барганын коьрди. Сув алып, халктынъ алдында колларын ювды да: «Бу туврашыл Аьдемнинъ канынынъ тоьгилуьвинде меним шуьшим йок, оьзинъиз каранъыз», – деди.

25Баьри халк явап этип: «Онынъ каны бизге эм балаларымызга туьссин!» – дедилер+.

26Сонда Пилат оларга Бараббады босатты, Исады болса камышылатып, кашка керилсин деп, (аскершилерге) тапшырды+.

Аскершилердинъ мыскыллавлары

27•Тоьрединъ аскершилери Исады Преториумга[*] аькетип, савлай аскерши боьлигин Онынъ тоьгерегине йыйдылар. 28Оны шешиндирип, Ога кызыл аба кийдирдилер. 29Шоькирли коьгем бутакларыннан таж оьрип, Онынъ басына салдылар, Онынъ онъ колына таяк бердилер, сонъ алдына шонъкайып, Оны мыскыллап: «Яшасын Ювыт Патшасы!» – деп кышкырдылар. 30Ога туькирдилер эм таягын алып басына соктылар+. 31Оны мыскыллаганларыннан сонъ, уьстиннен кызыл абады шешип, Оьзининъ кийимлерин кийгисттилер де кашка кермеге алып кеттилер.

Исады кашка керуьв

32-33•Йолда олар Шимон атлы бир киренешиге расып, Исадынъ кашын ога коьтертип, маьнеси «Бас суьек ер» болган Голготага[*] аькеттирдилер. 34Исага ишпеге ювсан карыстырылган шагырды бердилер. Иса, оны увыртлап карап, ишпеге унамады.

35Аскершилер Оны кашка кергеннен сонъ, сыбага таслап, Онынъ кийимлерин боьлистилер. 36Сонъ онда олтырып, Исады каравыллап турдылар. 37Басынынъ уьстине, Онынъ шуьшин билдирип, «Бу – Ювыт Патшасы Иса» деген язув илдилер.

38Иса ман бирге эки йолбасарды да кашка кердилер: бирин – Онынъ онъ ягына, экиншисин – сол ягына. 39Озып бараятканлар, басларын шайкап, Исады яманлап: 40«Эй Сен, Алладынъ уьйин бузып, уьш куьнде янъыдан туьзуьвши! Оьзинъ-Оьзинъди куткар! Сен Алладынъ Улы болсанъ, каштан туьс!» – дедилер+.

41Сондай этип бас дин куллыкшылары да дин аьлимлери, аксакаллар, парисейлер мен бирге селеке этип: 42«Баскаларды куткаратаган эди, а Оьзи Оьзин куткаралмайды! Исраилдинъ Патшасы Ол болса, энди каштан туьссин, сонъ биз Ога ынанармыз+. 43Аллага сенген эди: Алла Ога разы болса, энди Оны куткарсын! Ол „Мен Алладынъ Улыман“ деп айткан, сайсы», – дедилер. 44Солай этип, Иса ман кашка керилген йолбасарлар да Оны корладылар.

Исадынъ оьлими

45•Алтыншы саьаттен тогызыншы саьатке[*] дейим буьтин кырал уьстин каранъалык бийледи. 46Тогызыншы саьатке ювык заманда, Иса уьйкен давыс пан: «Элохи, Элохи! Лема шавактани?» – деп кышкырды. Бу соьзлердинъ маьнеси: «Аллам, Аллам! Сен Мени неге атып койдынъ?»+

47Сол ерде турганлардан бир кавымлары муны эситип: «Ильясты шакырады», – дедилер.

48Олардан бирев сол саьат ювырып барып, губкады алды да, оны ашыган шагырга малды да таякка тагып, Исага ишпеге берди. 49Баскалары: «Токта, Ильяс Оны куткармага келеек болса коьреек», – дедилер.

50Иса яне куьшли давыс пан кышкырып, ян берди.

51Сол вакыт Алла уьйиндеги перде йогардан тоьменге дейим йыртылып экиге айырылды; ер де сенъкилдеди, каялар да ярылдылар. 52Кабырлар да ашылып, оьзлерин Аллага багыслаган, оьлген аьдемлердинъ коьбиси тирилдилер+. 53Иса тирилгеннен сонъ, олар кабырларыннан шыгып, кие шахарга (Ерусалимге) кирип, коьплерге коьрингенлер.

54Юзбасшы эм оны ман бирге Исады саклаганлар ер сенъкилдегенин эм баьри болган затларды коьргенде, бек коркып: «Шынтылай да Бу Алладынъ Улы болган экен!» – дедилер.

55Сол ерде эректен карап турган коьп хатынлар бар эди. Булар Галилеядан шыгып, Исага ярдам этпеге ызыннан келген эдилер. 56Олардынъ арасында магдалашы Марьем, Якуп пан Юсуптынъ анасы Марьем эм Зебедей улларынынъ анасы бар эдилер+.

Исады кабырга салув

57•Кеш болганда Исадынъ сокталарынынъ бири, араматияшы Юсуп атлы бир бай аьдем, келди. 58Ол Пилаттынъ янына барып, Исадынъ илесин тиледи. Пилат оьлиди бермеге буйырды. 59Юсуп илести алып, оны таза кетен кумаш пан кебинледи, 60Сонъ оьзининъ каяда уьнъилип этилген янъы кабырына салды, кабырдынъ авызын, уьйкен тас авдарып, япты. 61Магдалашы Марьем мен баска Марьем де онда эдилер. Олар кабырдынъ касында олтырып турдылар.

Кабырда саклавшылар

62Юмадынъ эртеси куьнинде бас дин куллыкшылар ман парисейлер Пилатка йыйылып: 63«Аьпенди! Сол алдавшыдынъ сав заманында, „Уьш куьннен сонъ тирилеекпен“ деп, айткан соьзи эсимизге туьсти+. 64Сол себептен уьшинши куьнге дейим кабырын сакламага буйырык бер. Сокталары кеше келип, Оны урлап, халкка „оьлилерден тирилген“ деп айтпасынлар. Сол заманда арттагы алдавы, алдынгыннан да яман болар», – дедилер.

65Пилат оларга: «Саклавшыларынъыз бар. Барынъыз, билгенинъизше сакланъыз», – деди.

66Олар барып, кабырдынъ алдына саклавшыларды салдылар, кабырдынъ тасына да мухыр бастылар+.

28

Исадынъ тирилуьви

28^1•Шабат куьни озганлай, юмадынъ биринши куьни-нинъ[*] танъында магдалашы Марьем мен баска Марьем кабырды карамага келдилер+.

2Анъсыздан куьшли ер сенъкилдев болды. Раббийдинъ бир маьлеги коьктен туьсип келип, кабырдынъ тасын авдарып, онынъ уьстинде олтыра эди+. 3Онынъ сыпаты ясыноктай, кийими де кардай ак эди+. 4Кабырды саклаганлар оннан коркканыннан калтырадылар эм, оьлгендей болып, ерге йыгылдылар+.

5Маьлек хатынларга карап: «Коркпанъыз, сиз кашка керилген Исады излегенинъизди билемен. 6Ол мунда йок. Ол айтканынша тирилген. Келинъиз, Раббийдинъ яткан ерине каранъыз. 7Сонъ тез барып, Онынъ сокталарына: „Ол оьлилерден тирилген. Мине Ол сизден алдын Галилеяга барады, Оны сонда коьрерсинъиз“, – деп айтынъыз. Мине мен сизге айттым», – деди+.

8Хатынлар, коркып эм бек куванып, кабырдан тез шыктылар эм хабарды Онынъ сокталарына билдирмеге ювырып кеттилер. 9Хатынлар Онынъ сокталарына билдирмеге бараятырганда, Иса Оьзи шыкты да: «Салам!» – деди. Олар касына келип, Ога табындылар+. 10Иса оларга: «Коркпанъыз, барынъыз, кардашларыма билдиринъиз. Галилеяга барсынлар, олар Мени сонда коьрерлер», – деди+.

Саклавшылардынъ айткан хабарлары

11Саклавшылардынъ бир кавымы шахарга келип, баьри болган затларды бас дин куллыкшыларга билдиргенде, хатынлар аьли де йолда эдилер. 12Дин куллыкшылар аксакаллар ман йыйылысып, кенъес этип, аскершилерге ийги кесек акша бердилер 13эм: «Баьрисине де: „Исадынъ сокталары биз уйклаганда кеше келип Оны урлаганлар“, – деп, айтынъыз. 14Бу хабар тоьрединъ кулагына етсе, биз оны ынандырармыз, сизге бир зат та болаяк тувыл, коркпанъыз», – деп, уьйреттилер. 15Саклавшылар акшады алып, оларга айтылганша эттилер. Ол соьз ювытлардынъ арасында буьгуьнге дейим де айтылып турады.

Исадынъ сонъгы парызы

16•Он бир сокта Галилеяга, Иса оларга айткан тавга бардылар. 17Оны коьрип, Ога табындылар, бир кавымлары болса шекленип турдылар+. 18Иса ювыклап келип оларга булай айтты: «Коькте де, ерде де аьр туьрли куват та Мага берилген+. 19Энди барынъыз, баьри миллетлерди сокталарым болмага уьйретинъиз. Атадынъ, Улынынъ эм де Кие Рухтынъ аты ман сувда шомылдырып тазаланъыз+. 20Мен сизге баьри буйырганды тутпага оларды уьйретинъиз. Мен бу оьмирдинъ сонъына дейим аьр куьн сизи мен боларман». Амин+.

* 1:18 Кие Рух: арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой».

* 1:21 Иса: ювыт тилинде «Раббий – Куткарувшы».

* 2:11 Ладан: куьйдирилгенде аьруьв ийис беруьвши кепкен агаш соьли.

* 2:11 Мир: баалы аьруьв ийисли май.

* 4:3 Азгырувшы: шайтан.

* 4:5 кие шахар: Ерусалим.

* 4:17 Алладынъ Патшалыгы: грекше „Коьк Патшалыгы“.

* 4:23 синагогларда: ювыт табынув уьйи.

* 5:22 Рака: арамей тилинде коьрип болмаганлыкты билдиреди.

* 5:22 межлистинъ: бурынгы ювытлардынъ Синедрион деп аталган бас оькими.

* 5:26 Увак акша: грекше «кодрантес».

* 7:22 Сол куьн: кыямет куьни.

* 8:20 Аьдем Улы: Иса.

* 10:4 Канай: Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем, Зилот.

* 10:15 Кыямет: грекше „оькимлик“.

* 10:29 Ассария: увак акша.

* 10:38 Каш дарагаш, ога шуьшлилерди оьлтирер уьшин шуьй мен кергенлер.

* 12:1 Шабат: юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман. Ювытлардынъ эш бир ис этпеген кие куьни.

* 13:31 Шуьшитки: орыс тилде «горчица».

* 14:1 тетрарх: бир кыралдынъ доьрт кесегининъ бирине басшылык суьрген патша.

* 14:25 Туьннинъ доьртинши боьлиги: саьат 03:00 – 06:00.

* 16:18 Петер: грекше «Петрос» атынынъ маьнеси «тас».

* 16:18 ямагатымды: яде «уьмметимди».

* 16:18 Куьши: грекше «капылары».

* 17:24 Драхма: бир динар – Исадынъ заманында исшидинъ бир куьнлик агы.

* 18:24 Талант: Иса заманында исшидинъ 15 йыллык кыйын агы.

* 20:3 Уьшинши саьат: саьат 09:00.

* 20:5 Алтыншы эм тогызыншы саьат: саьат 12:00 эм 15:00.

* 20:6 Он биринши саьат: саьат 17:00.

* 20:22 Бу аятта аяктан ишуьв эм сувда шомылдырылув – азап шегуьвдинъ символлары.

* 21:5 Сионнынъ кызы: Ерусалимнинъ яшавшылары.

* 21:9 осанна: арамей тилинде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

* 22:17 Кесар: урым императордынъ титулы.

* 23:5 Таураттан алынган аятларды сакламага деп, манълайына яде сол колга тагылган кишкей кутыклар.

* 23:23 Ялбуз: мята.

* 23:23 Зере: тмин.

* 25:14 Талант: Иса заманында исшидинъ 15 йыллык кыйын агы.

* 26:53 Легион: бурынгы урым аскеринде 6000 аскершиси болган куьп.

* 26:64 Куьдиретли: Алла.

* 27:27 Преториум: тоьрединъ уьйи.

* 27:32-33 Голгота: Голгофа (череп) – Ерусалимнинъ керуьв-куьн батарында бир коьтеринки ер.

* 27:45 6 саьаттен 9 саьат: саьат 12:00 – 15:00.

* 28:1 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

• 1:1 Лк. 3:23-28
+ 1:1 Яр. 22:18,
+ 1:2 Яр. 21:3, Яр. 25:6, Яр. 29:35
+ 1:3 Яр. 38,
+ 1:4 Рут 4:18-22
+ 1:16 Лк. 1:27
• 1:18 Лк. 2:1-7
+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35
+ 1:21 Лк. 1:31, Ислер 4:12, Ислер 13:38

+ 1:22 Мат. 2:14, Мат. 4:14, Мат. 21:4, Мат. 26:56, Мк. 14:49, Яхья 19:36,

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7, Яхья 7:42
+ 2:11 Яхья 19:39
+ 2:12 Яр. 20:6
+ 2:15 Мат. 1:22
+ 2:17 Мат. 27:9
+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39, Яхья 1:45

• 3:1 Мк. 1:1-8, Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17, Яхья 1:19-28

+ 3:1 Лк. 1:80, Яхья 1:6
+ 3:2 Мк. 1:15
+ 3:6 Ислер 19:18

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33, Рим. 5:9, 1 Салоникшилер 1:10

+ 3:9 Яхья 8:33
+ 3:10 Мат. 7:19
+ 3:11 Яхья 1:15, Ислер 2:3
+ 3:12 Мат. 13:30, Ювытлар 6:8
• 3:13 Мк. 1:9-11, Лк. 3:21-22
+ 3:16 Ислер 7:56, Яхья 1:32-33

+ 3:17 Мк. 9:7, Яхья 12:28, Мат. 17:5, 2 Петер 1:17

• 4:1 Мк. 1:12-13, Лк. 4:1-13
+ 4:2 Мат. 21:18
+ 4:3 1 Салоникшилер 3:5
+ 4:6 Яхья 7:4
+ 4:10 Мат. 16:23,
+ 4:11 Лк. 22:43
• 4:12 Мк. 1:14-15, Лк. 4:14-15
+ 4:12 Мат. 14:3
+ 4:13 Мат. 2:23, Мк. 1:21
+ 4:14 Мат. 1:23
• 4:18 Мк. 1:16-20, Лк. 5:1-11
+ 4:18 Яхья 1:40-42
+ 4:19 Мат. 13:47
+ 4:20 Мат. 19:27
• 4:23 Лк. 6:17-19
+ 4:23 Мк. 1:39
+ 4:24 Лк. 2:2
+ 4:25 Мк. 5:20, Мк. 7:31
• 5:3 Лк. 6:20-23
+ 5:4 2Кор. 7:10, Ашы. 21:4
+ 5:5 Сулейманнынъ таварыхлары 2:21
+ 5:6 Яхья 7:37

+ 5:7 Сулейманнынъ таварыхлары 19:17, Лк. 6:36

+ 5:8 1 Яхъя 3:2, Ювытлар 12:14, Ашы. 22:4

+ 5:9 Якуп 3:18, 2 Тимотей 2:22, Яхья 1:12, 1 Яхъя 3:1, 1 Яхъя 5:1, Рим. 8:14

+ 5:11 Якуп 1:2, 1 Петер 4:14

+ 5:12 Ислер 5:41, Якуп 1:2, Рим. 5:3, 2Кор. 12:10, Ювытлар 10:34

• 5:13 Мк. 9:50, Лк. 14:34-35
+ 5:14 Эфесшилер 5:8
+ 5:15 Мк. 4:21, Лк. 8:16, Лк. 11:33
+ 5:16 1 Петер 2:12, 2Кор. 9:13
+ 5:17 Рим. 3:31, Рим. 10:4
+ 5:18 Лк. 16:17
+ 5:19 Мат. 11:11, Мат. 18:4
+ 5:20 Яхья 3:5
+ 5:22 1 Яхъя 3:15

+ 5:25 Сулейманнынъ таварыхлары 25:8, Лк. 12:58-59

+ 5:28 Сулейманнынъ таварыхлары 6:25
+ 5:30 Мат. 18:8-9, Мк. 9:43-44
• 5:31 Мат. 19:9, Мк. 10:11-12, Лк. 16:18
+ 5:32 Рим. 7:3, 1Кор. 7:10-11
+ 5:34 Ислер 7:49
+ 5:37 Якуп 5:12
• 5:38 Лк. 6:27-36
+ 5:39 1 Петер 2:23, Рим. 12:17, 1Кор. 6:7
+ 5:42 Сулейманнынъ таварыхлары 21:26

+ 5:44 Рим. 12:20, Лк. 23:34, Ислер 7:60, 1 Петер 3:9, Рим. 12:14

+ 5:45 Ислер 14:17

+ 5:48 Мат. 19:21, Якуп 1:4, Эфесшилер 5:1, Колосшылар 1:28

+ 6:1 1 Яхъя 2:29
+ 6:2 Лк. 6:24
• 6:5 Лк. 11:2-4
+ 6:5 Лк. 18:11
+ 6:10 Мат. 26:42
+ 6:11 Сулейманнынъ таварыхлары 30:8

+ 6:13 Мат. 26:41, Яхья 17:15, 2 Салоникшилер 3:3

+ 6:14 Мк. 11:25-26, Эфесшилер 4:32, Колосшылар 3:13

+ 6:15 Мат. 18:35, Якуп 2:13

• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:19 Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, 1 Тимотей 3:3, 1 Тимотей 6:9, Ювытлар 13:5, Якуп 5:2-3

+ 6:20 Мат. 19:21, 1 Петер 1:4
+ 6:24 Лк. 16:13
+ 6:25 Пилипшилер 4:6, 1 Петер 5:7
+ 6:26 Мат. 10:31, Мат. 12:12
+ 6:30 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8
• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42
+ 7:1 Рим. 14:10, 1Кор. 4:5, Якуп 4:12
+ 7:2 Мк. 4:24, Рим. 2:1
+ 7:6 Мат. 15:26
• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Сулейманнынъ таварыхлары 8:17, Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мк. 11:24, Яхья 14:13-14, 1 Яхъя 3:22, 1 Яхъя 5:14

+ 7:11 Яр. 6:5, Мат. 12:34
+ 7:12 Лк. 6:31, Мат. 22:40, Гал. 5:14
• 7:13 Лк. 13:24
• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Мат. 24:11, Мк. 13:22, Ислер 13:6, 2 Петер 2:1, 1 Яхъя 4:1, Ислер 20:29

+ 7:16 Якуп 2:18
+ 7:17 Мат. 12:33-35
+ 7:19 Мат. 3:10

+ 7:22 Мат. 25:11, Лк. 6:46, Яхья 13:13, Мк. 9:38, Лк. 9:49

+ 7:23 Мат. 25:41
• 7:24 Лк. 6:47-49
+ 7:27 Сулейманнынъ таварыхлары 10:25
+ 7:29 Мк. 1:22, Лк. 4:32
• 8:1 Мк. 1:40-45, Лк. 5:12-16
+ 8:2 Мк. 9:22

+ 8:4 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14

• 8:5 Лк. 7:1-10
+ 8:10 Ислер 10:2
+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23, Эфесшилер 3:6

+ 8:12 Мат. 13:42, Мат. 22:13, Мат. 22:30, Мат. 24:51, Мат. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Мат. 9:29, Яхья 4:53
• 8:14 Мк. 1:29-34, Лк. 4:38-41
+ 8:14 1Кор. 9:5

+ 8:15 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

• 8:18 Лк. 9:57-62
+ 8:18 Мк. 4:35, Лк. 8:22
• 8:23 Мк. 4:35-41, Лк. 8:22-25
+ 8:26 Мат. 6:30,
• 8:28 Мк. 5:1-20, Лк. 8:26-39
+ 8:29 Мк. 1:23-24, Лк. 4:34
+ 8:34 Лк. 5:8, Ислер 16:39
• 9:1 Мк. 2:1-12, Лк. 5:17-26
+ 9:1 Мат. 4:13

+ 9:2 Мк. 6:55, Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 9:3 Мат. 26:65, Яхья 10:33
• 9:9 Мк. 2:13-17, Лк. 5:27-32
+ 9:11 Мат. 11:19, Лк. 15:2
+ 9:13 Лк. 15:7, 1 Тимотей 1:15
• 9:14 Мк. 2:18-22, Лк. 5:33-39

+ 9:14 Мат. 11:2, Мат. 14:12, Лк. 11:1, Яхья 1:35, Лк. 18:12

+ 9:15 Мат. 25:1-13, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2, Мк. 14:7, Лк. 17:22, Яхья 16:20

• 9:18 Мк. 5:21-43, Лк. 8:40-56
+ 9:21 Мк. 3:10
+ 9:22 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Эфесшилер 2:8
+ 9:24 Яхья 11:11

+ 9:25 Ислер 9:40, Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

+ 9:27 Мат. 22:42, Лк. 1:32, Мат. 20:29-34

+ 9:29 Мат. 8:13

+ 9:30 Мат. 8:4, Мат. 12:16, Мат. 17:9, Мк. 1:44

+ 9:31 Мк. 1:45, Мк. 7:36
+ 9:34 Мат. 10:25, Мат. 12:24
+ 9:36 Мк. 8:2, Мк. 6:34
+ 9:38 Лк. 10:2, Яхья 4:35

• 10:1 Мк. 3:13-19, Мк. 6:7-13, Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

+ 10:6 Мат. 15:24, 1 Петер 2:25
+ 10:7 Мат. 3:2, Мат. 4:17
+ 10:8 Мат. 8:2, Ислер 20:35
+ 10:10 1 Тимотей 5:18
+ 10:14 Ислер 13:51
+ 10:15 Яр. 18:20, Яр. 19:24,

• 10:16 Мк. 13:9-13, Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3, Яр. 3:1

+ 10:18 Ислер 17:6, Ислер 18:12, Ислер 24:1, Ислер 25:6,

+ 10:20 Сулейманнынъ таварыхлары 16:1

+ 10:21 Мат. 24:10

+ 10:22 Мат. 24:9, Яхья 15:18, Якуп 5:11, Гал. 6:9, Ашы. 2:10

+ 10:23 Ислер 8:1, Ислер 14:6
+ 10:24 Лк. 6:40, Яхья 13:16
+ 10:25 Мат. 9:34, Мат. 12:24
+ 10:26 Мк. 4:21, Лк. 8:17, Лк. 12:2
+ 10:28 Сулейманнынъ таварыхлары 29:25,
+ 10:31 Мат. 6:26, Мат. 12:12
+ 10:32 Рим. 10:9, Ашы. 3:5

+ 10:33 Мат. 25:12, 1 Яхъя 2:23, 2 Тимотей 2:12

• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27
+ 10:34 Ислер 14:4
+ 10:38 Мат. 16:24-25, Мк. 8:34-35, Лк. 9:23
+ 10:39 Яхья 12:25

+ 10:40 Мат. 25:40, Лк. 10:16, Яхья 12:44, Яхья 13:20, Гал. 4:14

+ 10:42 Мк. 9:41, Ювытлар 6:10

• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Мат. 14:3, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24, Яхья 4:25, Яхья 6:14, Яхья 11:27

+ 11:6 Яхья 6:61, Яхья 16:1
+ 11:7 Мат. 3:1
+ 11:9 Мат. 14:5, Мат. 21:26
+ 11:10 Мк. 1:2
+ 11:11 Лк. 1:15
+ 11:12 Лк. 16:16
+ 11:14 Мат. 17:12-13, Лк. 1:17
+ 11:15 Ашы. 2:7
+ 11:18 Мат. 3:4, Лк. 1:15
+ 11:19 Яхья 2:1, Яхья 12:2, Мат. 9:10-11
• 11:20 Лк. 10:13-15
+ 11:21 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7
+ 11:22 Мат. 15:21
• 11:25 Лк. 10:21-22

+ 11:27 Яхья 13:3, Яхья 17:2, Яхья 6:46, Яхья 7:29, Яхья 8:19, Яхья 10:15

+ 11:28 Яхья 7:37
+ 11:30 1 Яхъя 5:3
• 12:1 Мк. 2:23-28, Лк. 6:1-5
+ 12:6 Мат. 12:41
• 12:9 Мк. 3:1-6, Лк. 6:6-11
+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 12:12 Мат. 6:26, Мат. 10:31
+ 12:16 Мат. 8:4, Мат. 9:30
• 12:22 Мк. 3:20-30, Лк. 11:14-23
+ 12:23 Мат. 9:27
+ 12:24 Мат. 9:34, Мат. 10:25
+ 12:27 Мк. 9:38, Ислер 19:13
+ 12:30 Мк. 9:40
+ 12:31 Мк. 3:29, Лк. 12:10
+ 12:33 Мат. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Мат. 3:7, Мат. 23:33, Яр. 6:5, Мат. 7:11, Мат. 15:18, Якуп 3:6

+ 12:35 Сулейманнынъ таварыхлары 12:5

+ 12:36 Сулейманнынъ таварыхлары 10:19, Рим. 14:12

+ 12:37 Мат. 5:22, Якуп 3:2-12
• 12:38 Мк. 8:11-12, Лк. 11:29-32
+ 12:38 1Кор. 1:22
+ 12:39 Мат. 16:4
+ 12:40 Юнус 2:1
+ 12:41 Рим. 2:27, Юнус 3:5, Мат. 12:6
• 12:43 Лк. 11:24-26
+ 12:45 2 Петер 2:20
• 12:46 Мк. 3:31-35, Лк. 8:19-21

+ 12:46 Мат. 13:55, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 12:50 Яхья 15:14, Ювытлар 2:11
• 13:1 Мк. 4:1-9, Лк. 8:4-8
+ 13:9 Мат. 11:15
• 13:10 Мк. 4:10-12, Лк. 8:9-10
+ 13:11 Мат. 19:11

+ 13:12 Сулейманнынъ таварыхлары 9:9, Мат. 25:29

+ 13:15 Яхья 12:40, Ислер 28:26-27
+ 13:16 Лк. 10:23-24
+ 13:17 Ювытлар 11:13, 1 Петер 1:10-12
• 13:18 Мк. 4:13-20, Лк. 8:11-15
+ 13:21 Гал. 1:6, Ювытлар 6:4
+ 13:22 Мат. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тимотей 6:10
+ 13:23 Яхья 15:5
+ 13:30 Мат. 3:12
• 13:31 Мк. 4:30-34, Лк. 13:18-21
+ 13:32 Мат. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:33 1Кор. 5:6, Гал. 5:9
+ 13:38 Яхья 8:44
+ 13:39 Ашы. 14:15-16
+ 13:41 Мат. 24:31
+ 13:42 Яхья 15:6, Ашы. 20:15, Мат. 8:12

+ 13:43 Сулейманнынъ таварыхлары 4:18, Мат. 11:15

+ 13:47 Мат. 4:19
+ 13:48 Яхья 21:11
+ 13:49 Мат. 25:32
+ 13:50 Мат. 8:12
• 13:53 Мк. 6:1-6, Лк. 4:16-30

+ 13:54 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23, Мк. 1:21

+ 13:55 Яхья 6:42, Мат. 12:46
+ 13:57 Мат. 11:6, Яхья 4:44
• 14:1 Мк. 6:14-29, Лк. 9:7-9
+ 14:2 Мат. 16:14

+ 14:3 Мат. 4:12, Мат. 11:2, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24

+ 14:5 Мат. 11:9, Мат. 21:26
+ 14:7 Эстер 5:3, Эстер 7:2
+ 14:12 Мат. 9:14
• 14:13 Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17, Яхья 6:1-14
+ 14:21 Мат. 15:38
• 14:22 Мк. 6:45-56, Яхья 6:15-21
+ 14:23 Мк. 1:35, Лк. 4:42, Лк. 5:16
+ 14:26 Лк. 24:37
+ 14:31 Мат. 6:30
+ 14:33 Лк. 1:35
+ 14:34 Мк. 6:53, Лк. 5:1
• 15:1 Мк. 7:1-23
+ 15:2 Лк. 11:38
+ 15:3 Гал. 1:14
+ 15:7 Мат. 23:13, Ислер 28:25
+ 15:9 Колосшылар 2:22
+ 15:11 Ислер 10:15
+ 15:13 Юда 1:12
+ 15:14 Мат. 23:16, Лк. 6:39
+ 15:18 Мат. 12:34, Якуп 3:6
+ 15:19 Гал. 5:19-21, 1Кор. 6:9-10
• 15:21 Мк. 7:24-30
+ 15:22 Мат. 9:27, Лк. 1:32
+ 15:24 Мат. 10:6, 1 Петер 2:25
+ 15:26 Мат. 7:6
• 15:29 Мк. 7:31
+ 15:32 Мат. 9:36
+ 15:38 Мат. 14:21
• 16:1 Мк. 8:11-13, Лк. 12:54-56
+ 16:1 Мат. 3:7, 1Кор. 1:22
+ 16:4 Юнус 2:1, Мат. 12:39
• 16:5 Мк. 8:14-21
+ 16:6 Лк. 12:1, 1Кор. 5:7-8
+ 16:8 Мат. 6:30
+ 16:9 Мат. 14:13-21
+ 16:10 Мат. 15:36-37
• 16:13 Мк. 8:27-30, Лк. 9:18-21
+ 16:14 Мат. 14:2,
+ 16:17 1Кор. 2:13
+ 16:18 Мк. 3:16, Яхья 1:42, Эфесшилер 2:20
+ 16:20 Мат. 9:30
• 16:21 Мк. 8:31, Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Яхья 2:19

+ 16:23 Мат. 4:10, Пилипшилер 3:19
+ 16:24 Мат. 10:38-39
+ 16:25 Мат. 19:29

+ 16:27 Мат. 24:30, Мат. 25:31, 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 2:23

+ 16:28 Мат. 24:34, Яхья 21:22
• 17:1 Мк. 9:2-13, Лк. 9:28-36
+ 17:1 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 17:2 Ашы. 1:16
+ 17:5 Мат. 3:17, 2 Петер 1:17
+ 17:9 Мат. 8:4, Мат. 9:30, Мк. 1:44
+ 17:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17
• 17:14 Мк. 9:14-29, Лк. 9:37-43
+ 17:18 Мк. 1:26, Ислер 8:7
+ 17:20 Мат. 13:31, Лк. 17:6, Мк. 11:23
• 17:22 Мк. 9:30-32, Лк. 9:43-45
+ 17:23 Мат. 16:21, Мат. 20:19
+ 17:24 Мк. 9:33, Мат. 22:17
+ 17:27 Рим. 13:7

• 18:1 Мк. 9:33-37, Мк. 9:42-48, Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 1Кор. 14:20, Мат. 19:16
+ 18:5 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20
+ 18:7 Мат. 26:24
+ 18:8 Мат. 5:30, Мат. 25:41, Ашы. 20:10
+ 18:9 Мат. 5:29
• 18:10 Лк. 15:3-7
+ 18:14 Яхья 6:39
• 18:15 Лк. 17:3
+ 18:15 Якуп 5:19, Гал. 6:1
+ 18:16 2Кор. 13:1
+ 18:17 Мат. 5:46-47, Тит 3:10
+ 18:19 Мат. 7:7-8
+ 18:21 Лк. 17:4
+ 18:30 Сулейманнынъ таварыхлары 28:3
+ 18:35 Мат. 6:15, Якуп 2:13
• 19:1 Мк. 10:1-12
+ 19:4 Яр. 1:27
+ 19:5 Яр. 2:24, Эфесшилер 5:31
+ 19:6 1Кор. 6:16, 1Кор. 7:10
+ 19:9 Мат. 5:32, 1Кор. 7:10
+ 19:11 Мк. 4:11, 1Кор. 7:7, 1 Тимотей 5:14
• 19:13 Мк. 10:13-16, Лк. 18:15-17
+ 19:14 Мат. 18:3
• 19:16 Мк. 10:17-31, Лк. 18:18-30
+ 19:16 Лк. 10:25
+ 19:17 Рим. 10:5, Гал. 3:12
+ 19:20 Пилипшилер 3:6

+ 19:21 Мат. 5:48, Лк. 12:33, Мат. 6:20, 1 Петер 1:4

+ 19:26 Яр. 18:14, Мк. 14:36

+ 19:27 Мат. 4:20-22

+ 19:28 Мат. 16:27, Мат. 25:31, Лк. 22:30, 1Кор. 6:2, Ашы. 3:21

+ 19:29 Мат. 16:25
+ 19:30 Мат. 20:16, Лк. 13:30
+ 20:16 Мат. 19:30, Лк. 13:30
• 20:17 Мк. 10:32-34, Лк. 18:31-34
+ 20:19 Мат. 16:21, Мат. 17:23
• 20:20 Мк. 10:35-45
+ 20:20 Мат. 10:2, Мк. 1:19
+ 20:21 Мат. 19:28
+ 20:22 Мат. 26:39, Яхья 18:11
+ 20:26 1 Петер 5:3, Мат. 23:11, Мк. 9:35

+ 20:28 Яхья 13:4-5, Яхья 11:51, 1 Петер 1:18-19, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тимотей 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк. 10:46-52, Лк. 18:35-43
+ 20:30 Мат. 9:27-31
+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Мк. 11:1-11, Лк. 19:28-38, Яхья 12:12-19

+ 21:1 Ислер 1:12

+ 21:4 Яхья 12:15, Мат. 1:23, Мат. 26:56, Яхья 19:36

+ 21:9 Мат. 9:27, Мат. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Мк. 11:15-19, Лк. 19:45-48, Яхья 2:13-22

+ 21:12 Лк. 2:24
+ 21:15 Мат. 9:27
+ 21:16 Лк. 19:39,
+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50, Яхья 11:18
• 21:18 Мк. 11:12-14, Мк. 11:20-24
+ 21:18 Мат. 4:2
+ 21:19 Мат. 24:32, Лк. 13:6
+ 21:21 Мат. 17:20, Якуп 1:6, 1Кор. 13:2
+ 21:22 Мат. 7:8, Мат. 17:20, 1Кор. 13:2
• 21:23 Мк. 11:27-33, Лк. 20:1-8
+ 21:23 Ислер 4:7
+ 21:25 Мат. 3:6, Лк. 7:30
+ 21:26 Мат. 11:9, Мат. 14:5
+ 21:32 Лк. 7:29
• 21:33 Мк. 12:1-12, Лк. 20:9-19
+ 21:33 Мк. 13:34

+ 21:35 Мат. 22:6, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37

+ 21:37 Мат. 3:17, Ювытлар 1:1
+ 21:38 Ювытлар 1:2
+ 21:39 Ювытлар 13:12
+ 21:41 Ислер 13:46
+ 21:42 Ислер 4:11, 1 Петер 2:7
+ 21:46 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 22:1 Лк. 14:15-24
+ 22:1 Мат. 13:34
+ 22:2 Мат. 25:10, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 22:6 Мат. 21:35, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37

+ 22:7 Мат. 21:41
+ 22:8 Мат. 10:11, Ислер 13:46, Ашы. 3:4
+ 22:13 Мат. 8:12
• 22:15 Мк. 12:13-17, Лк. 20:20-26
+ 22:15 Лк. 11:54
+ 22:16 Колосшылар 3:25
+ 22:17 Мат. 17:24-25
+ 22:18 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 22:21 Рим. 13:7
• 22:23 Мк. 12:18-27, Лк. 20:27-40
+ 22:23 Ислер 4:1, Ислер 23:8
+ 22:24 Яр. 38:8,
• 22:34 Мк. 12:28-34, Лк. 10:25-28
+ 22:39 Мат. 19:19
+ 22:40 Мат. 7:12, Гал. 5:14
• 22:41 Мк. 12:35-37, Лк. 20:41-44
+ 22:42 Мат. 9:27
+ 22:44 Ислер 2:34-35
+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Мк. 12:38-40, Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

+ 23:3 Рим. 2:17-23
+ 23:6 Лк. 14:7-8
+ 23:8 Якуп 3:1, Лк. 22:32, Пилимон 1:16
+ 23:11 Мат. 20:26, Мк. 9:35, Мк. 10:43
+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14
+ 23:13 Мат. 15:7
+ 23:16 Мат. 15:14

+ 23:27 Ислер 23:1, Сулейманнынъ таварыхлары 26:23

+ 23:30 Ислер 7:52

+ 23:33 Мат. 3:7, Мат. 12:34

+ 23:34 Мат. 21:35, Мат. 22:6, Ювытлар 11:36-37, Мат. 10:17, Мк. 13:9, Лк. 21:12

+ 23:35 Яр. 4:8, 1 Яхъя 3:12, Ювытлар 11:4, Ашы. 18:24

• 23:37 Лк. 13:34-35
+ 23:37 Ислер 7:52, Рут 2:12,
+ 23:39 Мат. 21:9
• 24:1 Мк. 13:1-13, Лк. 21:5-19
+ 24:2 Лк. 19:44

+ 24:4 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 24:7 Ашы. 6:4, Ислер 11:28, Ашы. 6:8, Ашы. 6:12

+ 24:9 Мат. 10:22, Яхья 15:18
+ 24:10 Мат. 10:21
+ 24:11 Мат. 7:15
+ 24:13 Якуп 5:11, Ашы. 2:10

+ 24:14 Мат. 28:19, Рим. 10:18, Колосшылар 1:6, Колосшылар 1:23

• 24:15 Мк. 13:14-23, Лк. 21:20-24
+ 24:17 Лк. 17:31
+ 24:19 Лк. 23:29
+ 24:21 Ашы. 16:18
+ 24:22 Лк. 18:7
+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:24 2 Салоникшилер 2:9, Ашы. 13:13, Ашы. 16:14

+ 24:25 Яхья 13:19, Яхья 14:29
+ 24:27 Лк. 17:24
+ 24:28 Лк. 17:37
• 24:29 Мк. 13:24-27, Лк. 21:25-28
+ 24:29 Ислер 2:20, Ашы. 6:13
+ 24:30 Мат. 16:27,

+ 24:31 1Кор. 15:52, 1 Салоникшилер 4:16, Ашы. 11:15, Мат. 13:41, 2 Салоникшилер 2:1

• 24:32 Мк. 13:28-31, Лк. 21:29-33
+ 24:34 Мат. 16:28
+ 24:35 2 Петер 3:10

• 24:36 Мк. 13:32-37, Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 24:37 Яр. 6:5
+ 24:39 Яр. 7:21
+ 24:42 Мат. 25:13
+ 24:43 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2
+ 24:44 Ашы. 3:3, Ашы. 16:15
• 24:45 Лк. 12:42-48
+ 24:46 Мат. 25:21, Яхья 13:17
+ 24:48 Мат. 25:5
+ 24:51 Мат. 8:12

+ 25:1 Мат. 9:15, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 25:5 Мат. 24:48
+ 25:10 Мат. 22:2
+ 25:11 Мат. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25
+ 25:12 Мат. 10:33
+ 25:13 1Кор. 16:13, Мат. 24:36, Мат. 24:42
• 25:14 Лк. 19:12-27
+ 25:19 Рим. 14:12
+ 25:21 Лк. 16:10, Ювытлар 12:2
+ 25:26 Сулейманнынъ таварыхлары 20:4
+ 25:29 Мат. 13:12
+ 25:30 Мат. 8:12
+ 25:31 Мат. 16:27, Мат. 19:28
+ 25:32 2Кор. 5:10, Мат. 13:49
+ 25:34 Ашы. 21:7
+ 25:35 Лк. 3:11, Якуп 2:15-16
+ 25:36 2 Тимотей 1:16-18
+ 25:40 Мат. 10:40

+ 25:41 Мат. 7:23, Мк. 9:43-44, Юда 1:7, Ашы. 20:10

+ 25:45 Лк. 10:16
• 26:1 Мк. 14:1-2, Лк. 22:1-2, Яхья 11:45-53
• 26:6 Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50, Яхья 12:1-8
+ 26:6 Мат. 21:17, Яхья 11:1, Яхья 11:18,
+ 26:11 Мат. 9:15, Яхья 7:33
+ 26:12 Яхья 19:40
+ 26:13 Мат. 24:14
• 26:14 Мк. 14:10-11, Лк. 22:3-6
+ 26:14 Яхья 13:2, Ислер 1:16

• 26:17 Мк. 14:12-21, Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23, Яхья 13:21-30

+ 26:21 Яхья 13:18

+ 26:24 Мат. 18:7

• 26:26 Мк. 14:22-26, Лк. 22:15-20, 1Кор. 11:23-25

+ 26:26 Яхья 6:51, 1Кор. 10:16, Ювытлар 10:10

+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34, Яхья 13:36-38

+ 26:31 Яхья 16:32
+ 26:32 Мат. 28:7
+ 26:35 Яхья 11:16, Яхья 21:19
• 26:36 Мк. 14:32-42, Лк. 22:39-46
+ 26:37 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 26:38 Яхья 12:27

+ 26:39 Ювытлар 5:7, Мк. 10:38, Яхья 18:11, Яхья 5:30, Яхья 6:38, Гал. 1:4

+ 26:41 Мат. 6:13, 1 Петер 4:7

+ 26:42 Мат. 6:10

+ 26:45 Яхья 2:4, Мат. 16:21, Мат. 17:22, Мат. 20:18

• 26:47 Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53, Яхья 18:3-12

+ 26:47 Ислер 1:16
+ 26:51 Лк. 22:38
+ 26:52 Ашы. 13:10
+ 26:55 Мат. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Яхья 19:36, Мат. 26:31, Яхья 16:32

• 26:57 Мк. 14:53-65, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Яхья 18:13-14, Яхья 18:19-24

+ 26:61 Мк. 15:29, Яхья 2:19
+ 26:62 Мат. 27:13
+ 26:64 Мат. 16:27, Мат. 24:30, Ювытлар 1:13
+ 26:65 Ислер 14:14, Мат. 9:3, Яхья 10:36

• 26:69 Мк. 14:66-72, Лк. 22:56-62, Яхья 18:15-18, Яхья 18:25-27

+ 26:75 Мат. 26:34

• 27:1 Мк. 15:1, Лк. 23:1-2, Яхья 18:28-32

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, 1 Тимотей 6:13

• 27:3 Ислер 1:18-19
+ 27:6 Мк. 12:41, Яхья 8:20
+ 27:9 Мат. 2:17
• 27:11 Мк. 15:2-5, Лк. 23:3-5, Яхья 18:33-38
+ 27:11 Мат. 2:2
+ 27:13 Мат. 26:62
• 27:15 Мк. 15:6-15, Лк. 23:13-25, Яхья 18:39
+ 27:18 Яхья 12:19
+ 27:20 Ислер 3:14
+ 27:23 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 27:25 1 Салоникшилер 2:16
+ 27:26 Мат. 20:19
• 27:27 Мк. 15:16-20, Яхья 19:2-3
+ 27:30 Мат. 20:19

• 27:32 Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43, Яхья 19:17-27

+ 27:40 Мк. 14:58, Яхья 2:19, Мат. 4:3-6

+ 27:42 Яхья 10:18, Яхья 1:49, Яхья 12:13, Яхья 20:29

• 27:45 Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49, Яхья 19:28-30

+ 27:46 Ислер 3:1,
+ 27:52 Яхья 5:21, Яхья 5:25
+ 27:56 Лк. 8:2, Мат. 20:20

• 27:57 Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56, Яхья 19:38-42

+ 27:63 Мат. 16:21, Мат. 17:23, Мат. 20:19
+ 27:66 Ашы. 20:3
• 28:1 Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12, Яхья 20:1-10
+ 28:1 Лк. 8:2, Мат. 27:61
+ 28:2 Мат. 27:60
+ 28:3 Мк. 9:3, Ислер 1:10
+ 28:4 Ашы. 1:17
+ 28:7 Мат. 26:32

+ 28:9 Яхья 20:19, Яхья 20:21, Мат. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Мат. 12:50, Яхья 20:17, Рим. 8:29, Ювытлар 2:11

• 28:16 Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49, Яхья 20:19-23

+ 28:17 Яхья 20:25

+ 28:18 Мат. 11:27, Яхья 17:2

+ 28:19 2Кор. 13:13, Яхья 4:1-2, Ислер 8:13, Колосшылар 1:23

+ 28:20 Яхья 14:15, Мат. 13:39

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=NOG

Соьзлик

Соьзлик

1. А

2. АЬ

3. Б

4. Г

5. Д

6. Е

7. З

8. И

9. Й

10. К

11. Л

12. М

13. Н

14. О

15. ОЬ

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Х

22. Ш

23. Э

24. Ю

25. Я

Эскертпе: Доьрткил скобкаларга алынган соьзлер энъ эски грек текстлерде распайды.

Кыскартувлар:

э. а. – Масих тувганнан алдын, эрамыздан алдын.

я. э. – Масих тувганнан сонъ, янъы эра.

Абил

– Адам ман Хавадынъ экинши улынынъ аты. Алла Абил эткен курманды кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьв эди. (Мат 23:35; Им. ювыт. 11:4).

Адам

– Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Хавадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли аьдемлердинъ тувдыкларына куьналары уьшин язалавга оьлим берилген. (Рим 5:12-14; 1Кор 15:45-49).

Акша авыстырувшылар

– Ювытлар Алла уьйи уьшин йылда ярым шекел (эки динар) ясакты тоьлемеге керек эди. Бу ясакты тоьлер уьшин Урым акшасын кулланув арам деп саналган, неге десе акшада бутлардынъ (идоллардынъ) символлары бар эди. Сонынъ уьшин Урым акшасын ювыт акшасы ман авыстырмага керек болган. Ама акша авыстырувшылардынъ бу ис уьшин талаплаган аклары керегиннен уьйкен эди.

Алла патшалыгы

– Алладынъ дуныяда, патшадай, басшылык этуьви (Инжил, Мат 4:23, Лука 11:20). Алладынъ ыхтыярына бойсынып яшав.

Алла соьзи

– 1) кара: Кие Язувлар; 2) Иса Масихтинъ окувы; 3) («Соьз» уьйкен аьрип пен язылса) Иса Масихтинъ Оьзи.

Алла Улы

– Алла Соьзи, Иса Масих. Алла Соьзи заманнынъ басыннан алдын Алладынъ ишиннен туватаганы уьшин Масих Алла Улы деп аталады.

Алла уьйи

– бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй элдын арамыздан 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этилди.

Амин

– ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады.

Арамей тил

– бурынгы еврей (ювыт) эм арап тиллерге ювык тил. Иса Масихтинъ заманында ювытлардынъ куьнлик тили (еврей тил тек синагогларда кулланылатаган эди).

Асия

– (С буква ман язылады) Урымнынъ шетиндеги аьлиги Кишкей Азиядынъ (Турциядынъ) бир кесек ерининъ аты. Онынъ бас каласы Эфес болган. Азия сосы ерден атын алады, ама соьле бу соьз баска ерлерди анълатады эм оларды карыстырмага ярамайды. (Эл. Ислери 19:26; Я.а.с. 1:4).

Ассылык

– Алла акында яман соьз айтув.

Ата, Атам

– арамей тилде «Абба». Соьйтип Иса Масих Аллаху-Таалага айткан, сонъында сокталары да солай айтканлар. (Мк 4:36, Рим 8:15).

Ашыткысыз оьтпек байрамы

– кара: «Пасха байрамы».

Аьдем Улы

– арамей тилде «киси», «инсан», Кемшиликсиз инсан болганы себепли Иса Масих уьшин кулланылган титул (Таурат, Даниял 7:13 ).

Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат

– 1) э. а. 167-ншы йылда селевкид император Антиох Эпифан (Эски Антласув, Даниял 9:27 ) Ерусалимде Алла уьйинде орынластырган бут (идол); 2) я. э. 70-нши йылында Юдеядынъ коьбисин аьлек эткен урым аскерлери; 3) Келеекте Аллага карсылык этеек душпан, таьжел, антихрист.

Аьжейип нышан

– Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат законлары ман анълатпага амал болмаган бир коьринис, ис, зат.

Баалзабул

– шайтан.

Баска миллетлилер

– ювыт болмаганлар.

Бу дуныядынъ басшысы

– шайтан, ибилис.

Бут

– идол, оьтирик алладынъ сынтасы.

Греклер

– Иса Масихтинъ заманында тек Грецияда тувыл, Орта денъиздинъ буьтин куьнтувар кесегинде де яшаган эм грек тилинде соьйлеген халк. Инжилдинъ бир ерлеринде «ювыт болмаганлар» деген маьнеди анълатады. Масихтинъ заманында грек тили дуныядынъ коьп еринде анъламлы болган, сол себепли Инжилдинъ оригиналы грек тилинде язылган.

Даут улы

– Исраилдинъ уллы патшасы Даут (э. а. 1010–970 йыл.) ырувыннан шыккан Иса Масихтинъ титулы.

Динар

– урым акшасы; Иса Масихтинъ заманында аьдетли исшилерге куьнде бир динар тоьленер эди.

Дин аьлими

– Кие Язувларды коьшируьвди, анълатувды эм уьйретуьвди каьрлеген ювыт дин аьдеми.

Дин куллыкшысы

– Алла ман аьдемлер арасында эм Аллага курманлык эттируьвдей дин ислери мен каьрлеген киси.

Еврейше

– ювыт тили. Эски Антласувдынъ коьбиси еврейше, бир кесеги арамейше язылган. Иса Масих заманында ювытлардынъ коьбиси еврей тилине бек усаган арамей тилинде соьйлейтаган болганлар.

Забур

– Аллага шуькир этуьвин билдиретаган эм данъклайтаган зикирлер йыйынтыгы. Булардынъ бир кесегин патша Даут язган.

Зилот

– Масихтинъ заманында Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем.

Ибилис

– шайтан (сатана).

Ибрагим

– Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады (Рим 4; Им. ювыт. 11:8-19).

Ирод

– Инжилде бес кисидинъ аты: 1) э. а. 40-ншы ман 4-нши йыллар арасында, Урым империясына бойсынып, Палестинге басшылык эткен «Уллы» Ирод. Ол оьлгенде, онынъ патшалыгы уьш улы арасында боьлинген эди: Юдея ман Самария Ирод Архелайга (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 6-ншы йылы), Галилея ман Перея Ирод Антипага (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 39-ншы йылы), керуьв-куьнтувар ерлер Пилипке (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 33–34-нши йылы) берилген эди. 2) Иродлардынъ энъ залымы Ирод Архелай (Мат 2:22). 3) Ирод Антипа (яде тетрарх Ирод) оьзининъ оьгей кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленер уьшин биринши пишесине талак салган эди. Яхъя пайхамбар бу исти айыплаганда, Ирод оны, ыслатып, оьлтирген эди. Иса Масихти, оьким шыгарсын деп, Понтий Пилатка йиберген де сол Ирод эди. 4) Уллы Иродтынъ тувдыкларыннан 1-нши Ирод Агриппа патша эрамыздынъ 37-нши мен 44-нши йыллар арасында Палестиннинъ туьрли ерлерине басшылык эткен, 44-нши йылда оьлген (Инжил, Эл. Ислери 12:20-23). 5) 1-нши Ирод Агриппадынъ улы болган 2-нши Ирод Агриппа атасынынъ патшалыгын эрамыздынъ 48-нши йылында алган эди. Элши Паулдынъ оькиминде (судында) болган сол Агриппа эди (Эл. Ислери 25:13 – 26:32).

Иродтынъ аьдемлери

– Ирод Антипа ягы болган ювытлар куьби.

Исхак

– Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якуптынъ атасы болып Якуп аркалы ювытлардынъ атасы болган (Эл. Ислери 7:8).

Йин

– коьзге коьринмейтаган, шайтанга куллык этетаган кара куьш.

Канай

– кара: Зилот.

Каш

– шуьшли аьдемди, шуьй мен керип, оьлтирер уьшин кулланылган агаш, дарагаш.

Кесар

– Урым императордынъ титулы.

Кие

– Алладынъ куллыгына багысланган.

Кие Китап

– кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).

Кие Рух

– арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, коьринмеген «Куьши», «Куваты».

Кие Шатыр

– Алла уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «шаатлык шатыры» деген кие шатырда курман эткенлер эм Ога табынганлар (Эл. Ислери 7:44; Им. ювыт. 8:2-5).

Кие Язувлар

– 1) Иса Масихке дейим: Эски Антласув (Таурат, Забур, Пайхамбарлар Язувлары); 2) Иса Масих келгеннен сонъ сол Язувларга – Янъы Антласув (Инжил) да косылды.

Куьна

– Адам пайхамбар эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.

Левит

– Исраилдинъ Левий ырувыннан болган Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этуьвши аьдем.

Майлав

– бурынгы заманларда Аллага куллык этер уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы куллыкка салынаяк аьдемнинъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады.

Масих

– еврейше «Машиях», грекше «Христос», арапша «Масих». Бу соьз «май ягылган аьдем» (кара: майлав) деген маьнеди анълатады. Бурынгы пайхамбарлар Куткарувшы Масих (Иса) келеегин алдын билдиргенлер.

Межлис

– грек тилинде «синедрион». Бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлериннен куралган, бурынгы ювытлардынъ дин эм миллет кенъеси.

Нух

– Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нухты эм онынъ аьелин сав калдырды (Мат 24:37-38).

Онъ ягында турув

– бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.

Ораза тутув

– Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген (Мат 4:2; Лк 18:12; Эл. Ислери 13:2-3).

Осанна

– арамей тилде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

Оьтпек сындырув

– иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви, Иса Масихтинъ оьлуьвин эслеринде тутар уьшин бирге оьтпек сындырып ашавы.

Парисейлер

– бурынгы ювытлардынъ куьшли дин куьби. Таурат парызларын мукаят толтырмага куьрескен аьдемлер. Кара: Садукейлер.

Пасха байрамы

– бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козы шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.

Понтий Пилат

– эрамыздынъ 26–36-ншы йыллар арасында Урым империясынынъ Юдея элинде басшылык эткен тоьреши.

Раббий

– грек тилинде «кириос». Бу соьздинъ маьнеси «ие», «бий».

Рух

– кара: Кие Рух.

Садукейлер

– бурынгы ювытлардынъ дин куьби. Ынанган затларынынъ коьбиси мен парисейлерге карсы келедилер, мысалыга: 1) Муса пайхамбарга берилген бес китаптан баска язувларды кабыл этпейдилер; 2) йин, маьлек, ян, еннет, яханем, ахырет болганына эм оьлгенлердинъ тирилеегине ынанмайдылар.

Самарияшылар

– ювытлар ман бир неше палестин миллетлерден куралган эм ювытлардай тек Аллага ынанган карысык ырув. Самарияшылар ман ювытлар айкаспайдылар.

Самсон

– бурынгы исраилшилердинъ душпанлары ман куьресип турган уллы давдынъ аты (Им. ювыт. 11:32).

Саьат

– бурынгы заманларда аьдемлердинъ коьбиси куьн баткан вакытты экинши куьннинъ басы деп санайтаган болганлар. Кеше 12 саьатке яде уьшер саьаттен куралган доьртликлерге боьлинген. Куьн бойы куьн тувган заманнан баслап, 12 саьатке боьлинген. Мысалыга, бу системага коьре куьннинъ уьшинши саьати – 09:00 саьат, тогызыншы саьати – 15:00 саьат. Ама бир неше Инжил аьлимлерине коьре Яхъядынъ Ийги Хабарында буьгуьнги системага усаган система кулланылады. Солай болганда, онда «оныншы саьат» деп язылса, 10:00 саьат деп анъламага керек.

Синагог

– ювытлар Аллага табынар уьшин йыйылатаган уьй.

Сион

– Ерусалим каласы орынласкан тоьбелердинъ бири. Сион соьзи – «Алладынъ уьйин» яде «Алладынъ халкын» символлы суьвретлейди. «Сионнынъ кызы» деген термин «Ерусалим яшавшылары» деген маьнеди анълатады.

Сокта

– бир устаздынъ, дин мектептинъ окувшысы.

Сувда шомылдырылып тазаланув

– грекше «вафтисма». Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.

Суьлеймен

– Дауттынъ улы, Исраилдинъ уьшинши патшасы. Энъ биринши Аллага табынув уьйди Ерусалимде Сулеймен салган (Мат 12:42).

Таварых

– терен акыйкатты уьйретуьвши айтув, метафоралы кыска хабар.

Таурат

– 1) Алла Муса пайхамбарга берген Кие Йорык (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол Йорыкты ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.

Таурат аьлими, Таурат устазы

– кара: Дин аьлими.

Тевбе

– арап соьзи болып, «ойын туьрлендируьв» деген маьнеси болган бир грекше соьзди анълатады. Тевбе, куьнады эм менменликти койып, Аллага кайтув.

Тетрарх

– кишкей ердинъ (юрттынъ) патшасы.

Урым аьдеми

– Урым империясында яшаганлардынъ баьриси де урым аьдеми болмаганлар. Урым аьдеми болувдынъ айырым эркинликлери арасында таяк пан тоьбеленуьв эм кашка керилуьвдей авыр язаларды шекпев эм авыр шуьшлевден акланар уьшин императордынъ оькимин талаплав эди. Тувганыннан баслап урым аьдеми болмаганлар бу эркинликти: 1) куллыктан эркин этилуьв мен; 2) уьйкен кызметтинъ савгасы деп; 3) акша тоьлев мен алатаган эди.

Устаз

– дин акыйкатларын окытувшы.

Хаджар

– Ибрагим пайхамбардынъ пишеси болган Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилитлер туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.

Харун

– Муса пайхамбардынъ уьйкен кардашы, Левий ырувыннан. Алла Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган (Им. ювыт. 5:4).

Шаатлык шатыры

– Кара: Кие шатыр.

Шабат куьни

– юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.

Элши

– грекше «апостолос». Бу соьздинъ Инжилдеги маьнеси – Иса Масих Оьзи акындагы Ийги Хабарды яймага тапшырган аьдем, хабаршы. Сондай атты алганлардынъ бириншилери Исага энъ ювык эм Оны ман бирге юрген он эки соктасы алганлар (Мат 10:1-4; Гал 1:11-19).

Эрегожа киюв эм куьл себуьв

– ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.

Эски Антласув

– 1) Иса Масихтинъ заманыннан алдын язылган 39 кие китап (Таурат, Забур эм Пайхамбарлардынъ китаплары); 2) Алладынъ Муса пайхамбар аркалы Исраил халкы ман эткен, Тауратка негизленген антласувы.

Ювыт

– жуьйт, юдей, еврей.

Юбантувшы

– грекше «параклитос». Бу соьз, «Ярдамшы» эм «Кенъес беруьвши» деген маьнеди анълатып, Алладынъ Кие Рухы ман тенъ маьнели.

Юдея

– 1) Урым империясы заманында Палестиннинъ кубыла кесегиннен туьзилген эл; 2) Оны ман бирге ювытлар коьп болган конъысы эллер.

Ямагат

– 1) Иса Масихтинъ уьммети, аьр ерде, аьр заманда да Ога ынанганлардынъ ямагаты; 2) Белгили бир ерде йыйылган, Иса Масихке ынанган аьдемлер куьби.

Янъы Антласув

– 1) Иса Масихтинъ кашта тоьгилген кие каны аркалы Алладынъ аьдемлерди куткарув уьшин эткен антласувы; 2) Иса Масихтинъ заманыннан сонъ язылган 27 кие китап (Инжил). Бу китаплардынъ коьбиси эрамыздынъ 70-нши йылына, баьриси де 100-нши йылына дейим язылган.

Ясакшы

– Иса Масих заманында Урым империясы уьшин оьз халкыннан ясак йыятаган, сол себептен динин эм элин саткан деп саналатаган ювыт.

Таблица Соответствия Имен Собственных

Таблица Соответствия Имен Собственных

1. Байыр Атлардынъ Келисуьв Кеплерининъ Таблицасы

2. Иса Масих Заманындагы Палестина

3. Иса Масих Заманындагы Ерусалим Каласы

4. Иса Масих Заманындагы Ерусалимде Болган Алла Уьйининъ Планы

5. Иса Масихтинъ Заманындагы Урым Патшалыгы

6. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Биринши

7. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Экинши

8. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Уышинши

9. Элши Паулдынъ Урымга

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Урымга

Элши Паулдынъ Урымга

Table of Contents

Инжил: Матай

Янъы Антласув

- Кирис Соьз

- Матай

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Соьзлик

Абил
Адам
Акша авыстырувшылар
Алла патшалыгы
Алла соьзи
Алла Улы
Алла уьйи
Амин
Арамей тил
Асия
Ассылык
Ата, Атам
Ашыткысыз оьтпек байрамы
Аьдем Улы
Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат
Аьжейип нышан
Баалзабул
Баска миллетлилер
Бу дуныядынъ басшысы
Бут
Греклер
Даут улы
Динар
Дин аьлими
Дин куллыкшысы
Еврейше
Забур
Зилот
Ибилис
Ибрагим
Ирод
Иродтынъ аьдемлери
Исхак
Йин
Канай
Каш
Кесар
Кие
Кие Китап
Кие Рух
Кие Шатыр
Кие Язувлар
Куьна
Левит
Майлав
Масих
Межлис
Нух
Онъ ягында турув
Ораза тутув
Осанна
Оьтпек сындырув
Парисейлер
Пасха байрамы
Понтий Пилат
Раббий
Рух
Садукейлер
Самарияшылар
Самсон
Саьат
Синагог
Сион
Сокта
Сувда шомылдырылып тазаланув
Суьлеймен
Таварых
Таурат
Таурат аьлими, Таурат устазы
Тевбе
Тетрарх
Урым аьдеми
Устаз
Хаджар
Харун
Шаатлык шатыры
Шабат куьни
Элши
Эрегожа киюв эм куьл себуьв
Эски Антласув
Ювыт
Юбантувшы
Юдея
Ямагат
Янъы Антласув
Ясакшы

Таблица Соответствия Имен Собственных

- Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

- Иса Масих заманындагы Палестина

- Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

- Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

- Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

- Элши Паулдынъ Урымга